Het kabinet heeft in het coalitieakkoord 2026-2030 een groot aantal maatregelen op het gebied van zorg en sociale zekerheid aangekondigd. Daarnaast zijn er maatregelen van vorige kabinetten op dezelfde terreinen. Het Nibud bracht in opdracht van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid de gevolgen van de kabinetsplannen in kaart voor het inkomen van zes voorbeeldhuishoudens waarbij sprake is van een beperking of chronische ziekte. Daarbij is ook gekeken of zij met dat inkomen hun uitgaven nog kunnen blijven betalen.
Conclusies in het kort
Huishoudens die al te maken hebben met extra zorgkosten, komen verder in de knel door de kabinetsplannen rondom zorg en sociale zekerheid. Vooral bij huishoudens met een laag inkomen en weinig financiële ruimte ontstaan problemen, blijkt uit Nibud-onderzoek. De grootste inkomensdalingen zien we bij huishoudens met een modaal inkomen die geconfronteerd worden met de maatregelen, tot maar liefst 576 euro per maand. Hoewel deze huishoudens hun minimaal noodzakelijke uitgaven nog steeds kunnen betalen, betekent een inkomensdaling van honderden euro’s per maand wel dat zij hun uitgavenpatroon aanzienlijk moeten aanpassen.
Bij huishoudens met lagere inkomens zijn de gevolgen in euro’s kleiner. Toch komt juist bij de groep met de laagste inkomens de betaalbaarheid in het geding. Huishoudens met een laag inkomen beschikken over het algemeen over weinig financiële ruimte om tegenvallers op te vangen. Ook de combinatie met de meerkosten die mensen met een beperking of chronische ziekte al hebben, vaak duizenden euro’s per jaar, maakt huishoudens met een lager inkomen kwetsbaar. Bij de gemiddelde meerkosten, kunnen zij hun minimaal noodzakelijke uitgaven in veel gevallen niet meer betalen. De voorgenomen kabinetsmaatregelen vergroten in die situaties de bestaande financiële tekorten.
Achtergronden bij dit onderzoek
In deze analyse hebben we gekeken naar de effecten van de stapeling van maatregelen op het gebied van zorg en sociale zekerheid op het huishoudbudget van enkele persona’s. De maatregelen komen voort uit het coalitieakkoord van het huidige kabinet en uit beleid van voorgaande kabinetten. De persona’s zijn door de ministeries van VWS en SZW opgesteld om relatief grote groepen huishoudens weer te geven die geconfronteerd worden met deze stapeling. Het gaat bijvoorbeeld om een groep die te maken krijgt met de verhoging van het eigen risico, de verlaging van het maximum dagloon en de afschaffing van de tegemoetkoming arbeidsongeschikten. Bij een andere groep gaat het om een samenloop van de afschaffing van de aftrek specifieke zorgkosten, verhoging van het eigen risico, versobering van vergoedingen voor geneesmiddelen uit de basiszorgverzekering en invoering van eigen bijdragen voor huishoudelijke hulp en wijkverpleging. Per persona gaat het om groepen van ongeveer 35.000 tot 90.000 individuele huishoudens.
