Wanneer een kind 18 jaar wordt, verandert er veel in de financiële situatie van het huishouden. Voor jongeren zelf betekent dit vaak meer eigen verantwoordelijkheden en regelzaken. Voor ouders betekent het verandering in de financiële situatie: inkomensondersteuning zoals de kinderbijslag en het kindgebonden budget vervallen en er treden nieuwe financiële componenten in werking, zoals de zorgverzekering, zorgtoeslag en – afhankelijk van de situatie – studiefinanciering. Dit onderzoek geeft inzicht in wat er financieel verandert binnen huishoudens wanneer een thuiswonend kind 18 jaar wordt en hoe huishoudens deze overgang ervaren.
De verhoging van het kindgebonden budget heeft veel gezinnen met kinderen onder de 18 jaar de afgelopen jaren geholpen beter rond te komen, maar vergroot tegelijkertijd het bedrag dat wegvalt zodra een kind 18 wordt. Het Nibud ontvangt met regelmaat signalen van ouders die zich zorgen maken over hun financiële situatie nadat deze inkomensondersteuning vervalt.
Belangrijkste inzichten
- De Nibud-voorbeeldbegrotingen laten zien dat de overgang naar 18 jaar in alle onderzochte huishoudtypen leidt tot een lager saldo. In sommige situaties blijft het verschil beperkt, maar in veel huishoudens kan de daling oplopen tot honderden euro’s per maand.
- Bij de minimumvoorbeeldbegrotingen zien we dat het saldo van een deel van de huishoudens zonder de inkomsten uit een bijbaan van de jongere zelfs negatief uitkomt. Voor deze gezinnen is een bijbaan daarmee geen extraatje, maar een noodzakelijke bron van inkomsten om rond te kunnen komen.
- Het verlies aan inkomensondersteuning weegt relatief zwaar voor eenoudergezinnen waarbij het jongste kind 18 wordt, omdat zowel de kinderbijslag als het kindgebonden budget (inclusief het extra bedrag voor alleenstaande ouders – de alleenstaande ouderkop) wegvallen.
- Ook in de gemiddelde begrotingen, die aansluiten bij huishoudens met een inkomen boven het sociaal minimum, zien we een daling in het saldo. Hoewel veel van deze huishoudens de overgang kunnen opvangen, zijn ook hier soms de inkomsten van de jongere nodig om de begroting sluitend te houden. Dit laat zien dat de financiële gevolgen zich niet beperken tot huishoudens met een minimuminkomen.
- In de gesprekken met ouders en jongeren komt naar voren dat de impact van het 18 worden sterk uiteenloopt. Sommige ouders gebruikten de kind-gerelateerde regelingen vooral als spaarmiddel of extraatje voor het kind. Andere ouders waren juist afhankelijk van deze regelingen om maandelijks rond te komen.
- Het rapport laat zien dat de overgang naar 18 jaar voor veel huishoudens geen geleidelijke verandering is, maar een duidelijke financiële knip. In het dagelijks leven verandert er vaak weinig: de jongere woont meestal nog thuis, eet mee en de vaste lasten van het huishouden blijven grotendeels gelijk. Tegelijkertijd veranderen en verschuiven inkomsten, uitgaven en verantwoordelijkheden in korte tijd. Deze knip vergroot inkomensonzekerheid omdat het voor ouders en jongeren niet altijd duidelijk is wat de gevolgen van de veranderingen zijn.
