Checklist geldafspraken met pubers

Zakgeld en kleedgeld zijn goede middelen voor uw kind om goed met geld om te leren gaan. Maar echt financieel verantwoordelijk worden, dat gaat een stapje verder. Hoe pakt u dat aan in de praktijk?

Op weg naar financiële verantwoordelijkheid

Als ouder geeft u uw kind steeds meer vertrouwen en verantwoordelijkheden. Het gaat om samen afspraken maken en dilemma’s bespreken, bewust maken van risico’s en gevolgen van geldkeuzes. In onderstaande checklist vindt u dagelijkse situaties waarin dit een rol speelt. Klik op een situatie in de tabel en lees wat u kunt doen.

Checklist geldafspraken met uw kind

Erop uit!

Uw kind zal er geleidelijk aan steeds vaker zelf op uit gaan. Naar een pretpark , een leuke shopstad, naar de film of een concert… Maar heeft uw kind kijk op het totale kostenplaatje van zulke activiteiten? De kosten kunnen aardig oplopen en daarom is het slim om van tevoren een aantal dingen te bespreken.

  • Om welke kosten gaat het precies? Denk naast het kaartje ook aan reserveringskosten, vervoer, eten en drinken, een souvenir….
  • Bespreek wat uw kind zelf moet betalen en waar u eventueel een bijdrage aan wilt geven. U kunt bijvoorbeeld een klein bedrag voor een maaltijd meegeven. Ga daarbij uit van uw eigen budget en gevoel, andere ouders maken weer andere keuzes.
  • Het kan een idee zijn om de kosten in een vaste verhouding te delen. Of u bespreekt met uw kind welk bedrag handig is om hiervoor opzij te zetten.

En soms kan iets gewoon niet, of niet te vaak. Uw kind kan boos worden of teleurgesteld zijn. Jullie kunnen dan samen een manier bedenken waarop het een volgende keer wel weer kan (door een bijbaantje te nemen, of rapportgeld te reserveren bijvoorbeeld).

Tip: Bij kaarten voor concert of festival, geldt vaak dat de verkoop al lang van te voren gebeurt. Wat als uw kind op dat moment nog niet voldoende heeft gespaard maar toch dat kaartje wil kopen? Spreek af of u een voorschot kunt geven en leg dan ook meteen vast hoe de terugbetaling gaat.

Tip: Kijk eens op sites als gratisdagjeuit.nl voor een goedkoop dagje uit.

Omgaan met (waardevolle) spullen

Pubers krijgen steeds meer waardevolle eigendommen in hun bezit. Denk aan een smartphone, een portemonnee met meerdere pasjes, of een horloge. Veel kinderen overbruggen de afstand naar school met een e-bike. Het kan iets zijn dat ze zelf hebben betaald, maar ook schoolitems zoals een atlas of rekenmachine zijn niet goedkoop. Als u samen vooraf afspreekt welke spelregels er bij het omgaan met deze spullen horen, kan dat stress en ruzie voorkomen.

  • Wie betaalt wat? Misschien betaalt u de bijdrage voor een basisvariant sneakers en uw kind betaalt het resterende deel.
  • Bespreek bij een nieuwe aankoop ook hoe lang u verwacht dat uw kind ermee doet. Is het de bedoeling dat uw kind zijn gehele middelbare schoolloopbaan met dezelfde tas doet? Of gaat u uit van één schooljaar? Als uw kind al eerder de tas (of gym-outfit, fiets of tablet) wil vervangen, zal hij moeten wachten, het zelf betalen of zijn wens op zijn verjaardag of een ander cadeau-moment kenbaar maken….
  • Als uw kind een dure aankoop heeft gedaan, is dat een goed moment om iets te vertellen over afschrijven of reserveren. Als uw kind maandelijks een bedragje opzij zet, kan het na de levensduur van het betreffende artikel weer een nieuwe kopen, of een bijdrage daaraan leveren.
  • U kunt met bepaalde aankopen wachten (een laptop bijvoorbeeld) en deze pas aanschaffen als ze echt nodig blijken te zijn.
  • Wat doen jullie bij diefstal of verlies of schade? Dat verschilt natuurlijk ook of uw kind daar zelf een aandeel in heeft (de fiets vergeten op slot te zetten…).
    U kunt er voor kiezen om te betalen, maar er kan ook iets tegenover staan. Denk bijvoorbeeld aan een inspanning tot terugvinden, of het zelf regelen van een nieuw exemplaar. Soms zal uw kind even zonder zitten, maar dat is niet altijd mogelijk (zoals bij een ID-kaart).

Kermis en carnaval

Wat carnaval is in het zuiden, is de kermis in het noorden: een paar dagen groot feest voor alle leeftijden. Misschien gaat u zelf ook. Veel jongeren zijn hier al maanden van tevoren voor aan het sparen. Er kunnen dan ook flinke bedragen doorheen gaan aan uitgaan, outfits of reiskosten.

Het is persoonlijk  of u uw kind hier graag wat extra geld voor geeft. Ook hier weer geldt vooral: maak samen vooraf duidelijke afspraken. Denk bijvoorbeeld aan:

  • Mag uw kind geld lenen bij anderen? Zo ja, hoeveel?
  • Is uw kind vrij in het besteden van het bedrag?
  • Wilt u een ‘plafond’ afspreken?
  • Wat doet u in noodgevallen (laatste bus gemist)?

Zakgeld

Zakgeld is een vast bedrag, op een vast tijdstip. En op=op. Deze vuistregels geven al veel houvast. Het is daarnaast ook slim om samen afspraken te maken over wat uw kind van het zakgeld moet (én mag!) betalen. Denk bijvoorbeeld aan cadeautjes, openbaar vervoer, een tijdschrift abonnement, make-up. Als uw kind meer eigen verantwoordelijkheid krijgt, hoort daar ook een hoger bedrag bij.

Sommige ouders geven hun kind vakantiegeld, ofwel een extra bedrag bovenop zakgeld wat bedoeld is om in de zomervakantie wat eigen uitgaven te kunnen doen. Ook hierbij geldt: bespreek van tevoren hoe het werkt: om welk bedrag gaat het? Is dit een vast bedrag in één keer? Wat als er geld overblijft? Bewaren voor de volgende vakantie? In de spaarpot? Terug naar papa en mama?

Zakgeld is meestal een regeling tussen ouders en kinderen. Maar soms zijn er ook andere familieleden die graag zakgeld willen geven. Bespreek samen welk deel hiervan uw kind vrij kan besteden en welk deel bijvoorbeeld op een spaarrekening wordt gezet. Dat geldt ook voor rapportgeld en verjaardagsgeld.

Tip 1: Een verjaardag is een mooi moment om het bedrag opnieuw af te spreken. Ook de overgang naar de middelbare school, of het beginnen met een bijbaan kunnen aanleidingen zijn om een nieuw bedrag af te spreken.

Tip 2: vul samen de begrotingsmodule in op nibud.nl/scholieren. Zo krijgen jullie inzicht in de inkomsten en uitgaven van uw kind en dat kan een uitgangspunt zijn om het zakgeldbedrag vast te stellen.

Tip 3: U kunt ook een zogenaamde proefperiode instellen, waarin uw kind meer zakgeld krijgt, maar daar ook meer van moet doen! Als het goed gaat, kunt u dit langzaam verder opbouwen.

Rijbewijs halen

Op je 16e een eigen scooter of op je 18e autorijden? Een wens voor veel jongeren. Hoe kun je je kind helpen deze dure wens te vervullen? Maak allereerst een overzicht van de totale kosten. Voor het behalen van je rijbewijs heb je nodig: theorie lessen, lesmateriaal, theorie examen, praktijk rijlessen, praktijk (her)examen. Kijk hiervoor op internet bij verschillende rijscholen naar de (pakket)prijzen.
Denk daarnaast als het rijbewijs is behaald, ook aan de kosten voor het ophalen van het rijbewijs bij de gemeente en een pasfoto. Bepaal voor u zelf eerst hoeveel u wilt of kunt mee betalen. Dat maakt het voor uw kind duidelijker wat het zelf nog moet bijleggen. Bespreek daarna samen hoe uw kind dit bedrag bij elkaar zou kunnen sparen.

Scooter of brommer 

Na het behalen van het rijbewijs, mag uw kind rijden. Theoretisch kan uw kind dit nu, maar het echte rijden leert het in de praktijk. Heeft het een eigen scooter? Spreek met elkaar af wie de verzekering betaalt, de benzine en onderhouds- en reparatiekosten. En ook wie aansprakelijk is als de scooter wordt gestolen of een deuk oploopt.

Zoek samen de verzekering uit. Uw kind kan deze nog niet zelf afsluiten, als het nog geen 18 jaar is. Maar het zou wel zelf de verzekering kunnen betalen. Elke maand ‘ongeluk-vrij-rijden’ geeft u uw kind bijvoorbeeld 1/12 deel van de verzekering terug. Laat uw kind elke maand ook wat geld op een spaarrekening zetten voor de onderhoudskosten en om te sparen voor een volgend vervoermiddel. Help uw kind om de hoogte van het bedrag te bepalen en een automatische spaaropdracht te regelen.

Autorijles

Rijlessen zijn duur en het is daarom belangrijk te weten of uw kind er al aan toe is. Een proefles (dat kan een cadeau zijn) kan helpen om te weten of uw kind het gevoel heeft dat het al bij hem of haar past.

Laat uw kind zelf de afspraken maken voor de praktijklessen. Zo nu en dan een herinnering kan uw kind de stimulans geven het ook daadwerkelijk te gaan doen.

Tip: Sommige ouders betalen de kosten voor het theorie-examen terug als hun kind direct slaagt.

Op vakantie zonder ouders

Er komt een moment dat kinderen voor de eerste keer zonder ouders op vakantie gaan. Dit kan een schoolreisje zijn, maar ook een vakantie met vriend(inn)en. Voor een schoolreis is meestal alles geregeld en geef je als ouders alleen zakgeld mee, voor een souvenir of eigen uitgaven zoals een ijsje.

Anders wordt het als uw kind alleen met vriend(inn)en op vakantie gaat. Dan moet er veel meer zelf worden geregeld. En welke kosten betaalt u en wat verwacht u van uw kind? En wat geven de andere ouders aan hun kinderen mee? Laat u zich daardoor beïnvloeden?

  • Bespreek al in een vroeg stadium hoeveel geld er nodig is, en wat er moet gebeuren om dit geld bij elkaar te krijgen. Het Nibud spaarplan voor scholieren kan een handig hulpmiddel zijn
  • Probeer een verdeelmodus te vinden in de normale uitgaven (die u thuis ook hebt) en de extra kosten, zoals de reiskosten, overnachting, reisverzekering, huren van skispullen, bezoeken van attracties en uitgaan, maar ook hogere telefoonkosten. Welke kosten betaalt u en welke uw kind?
  • En wat als er iets misgaat? De telefoon raakt kwijt, de bagage is zoek, de betaalpas is gestolen… Wie is verantwoordelijk voor welke kosten? En dat niet alleen: wat verwacht u van uw kind in het oplossen van deze situaties?

Online bankieren

Veel ouders vinden het lastig dat  kinderen met hun eigen pinpas gaan pinnen. Hoe weet je immers of het veilig gebeurt en of waaraan het geld uitgeeft? En wanneer kan mijn kind mobiel bankieren of online bestellen?

U kunt samen een paar keer oefenen in de winkel of bij de betaalautomaat.  Sommige banken bieden hier ook voorlichtingsmateriaal voor aan, of zelfs speciale bijeenkomsten voor wie 12 wordt.

  • Spreek met uw kind af, dat het bijvoorbeeld alle aankopen boven de 10 euro altijd eerst met u moet overleggen. Dit bedrag past u aan naarmate uw kind ouder wordt.
  • Zorg dat er niet teveel geld op de betaalrekening staat, door het regelmatig over te zetten naar een spaarrekening.
  • Door de bankrekening van uw kind aan uw eigen online bankieromgeving toe te voegen kunt u zien waar uw kind geld aan uit geeft. Bespreek met uw kind als u rare dingen ziet. Dat geeft een veilig gevoel, ook voor uw kind.

Mobiel bankieren is handig omdat je dan makkelijk geld kunt overmaken naar je vriend(inn)en. Spreek eventueel af met uw kind dat het geen geld van de spaarrekening mag halen. En ook dit kunt u monitoren in uw online omgeving.

Voor het doen van online aankopen geldt hetzelfde. Doe dit samen met uw kind en laat zien waar uw kind op moet letten, zoals betrouwbaarheid en veilige webwinkels. Geef uw kind het vertrouwen dat het altijd bij u terecht kan voor vragen en als het een fout heeft gemaakt.

Gokken, pokeren met vrienden of online

Pubers houden van spanning en zijn daardoor eerder geneigd om een gokje te wagen. Wettelijk gezien mag je pas op je 18e pokeren. Dat is niet voor niets. Pubers kunnen nog niet de gevolgen overzien van hun handelen. Verbieden is echter vaak een tijdelijke oplossing. Je kunt immers ook online pokeren of gokken. Daar wordt niet gecontroleerd of je daadwerkelijk 18 jaar bent.

  • Bespreek met uw kind wat de gevolgen kunnen zijn. Bij het nemen van risico’s hoort ook verliezen. Indien het met een groepje vrienden speelt, kan het helpen om een vast bedrag af te spreken waarmee het maximaal mag inzetten (per keer, per week). En dat kan óók als het om zelf verdiend geld gaat!
  • U kunt de groep een keer bij u thuis uitnodigen. Dan ziet u hoe het gaat en met wie uw kind omgaat.
  • Overleg eventueel met andere ouders wat zij met hun kinderen hierover hebben afgesproken.
  • Vertel uw kind dat het in geval van problemen die hem boven het hoofd groeien, het altijd beter is om dit te bespreken. Denk bijvoorbeeld aan een opgebouwde schuld bij een klasgenoot. Samen kunnen jullie een oplossing bedenken en afspreken wat de consequenties zijn.

Gamen en media

Veel kinderen houden van gamen, en van het online series kijken en muziek luisteren. De kosten lopen soms ongemerkt op en het is goed uw kind daarvan bewust te maken.

Gamen

Na de eerste aanschaf van een gamecomputer, volgen vaak meer kosten om er leuk mee te kunnen blijven spelen. De favoriete game heeft bijvoorbeeld een update nodig, of het kind wil graag meer verschillende games. Of de toegang tot een extra ledenclub (bv X-box live) verloopt en moet worden verlengd. Het is goed om dit van te voren te bespreken met uw kind: wat betaalt u en wat niet?

Apps

Heeft uw kind toegang tot uw account in appwinkels? Mag uw kind (betaalde) apps voor de eigen app of tablet downloaden? En zo ja, hoe houdt u overzicht? Verdiep uzelf hier in voordat u uw kind de beschikking geeft over het apparaat. Er zijn allerlei manieren om het ouderlijk toezicht te reguleren. Zo kunt u zogenaamde in-app aankopen bijvoorbeeld onmogelijk maken. Dergelijke trucjes zijn altijd ondersteunend, in de eerste plaats is het belangrijk dat jullie hebben overlegd wat mag en wat niet mag.

Media

Kosten van gebruik van media betaalt u vaak ongemerkt. Misschien heeft u thuis een abonnement op Spotify of Netflix, en is dat duurder vanwege de toegang met een extra apparaat. Moet uw kind hier dan aan bijdragen? Wat als u als gezin lid bent van een video-on-demand dienst. Moet uw kind het terugbetalen als het een film met vrienden ‘huurt’ via dit abonnement? Spreek dit van te voren af.

Mobiele telefoon

(Bijna) alle scholieren hebben een smartphone op zak! Als het gaat om verdeling van kosten zitten hier heel veel aspecten aan die belangrijk zijn om helder met uw kind af te spreken.

Aanschaf

Wie betaalt de aanschaf van het toestel? U kunt ervoor kiezen mee te betalen tot een bepaald plafond, en het meerdere door uw kind te laten betalen. Bespreek ook wie nuttige accessoires zoals een hoesje of een screenprotector betaalt. En hoe lang u vindt dat uw kind minimaal met deze telefoon moet doen.

Gebruik

Jongere kinderen (onder de 15) hebben misschien genoeg aan een prepaid kaart om te bellen en sms-en. Vaak is er wifi op school, thuis en bij vrienden, zodat een abonnement voor mobiel internet nog niet nodig is.

Boven de 15 jaar wordt de wereld van uw kind groter, en past daar misschien wel zo’n abonnement bij. Natuurlijk moet u dan afspreken of uw kind dit helemaal, deels of niet zelf betaalt. Als u betaalt: bespreek wel wat de gevolgen zijn als het belbudget wordt overschreden: het ligt voor de hand om het meerdere dan aan uw kind door te berekenen. Elke provider biedt tegenwoordig een app die alerts stuurt als je in de buurt van de maandlimiet komt.

Op vakantie? Dan wil uw kind misschien graag een buitenlandbundel om ook buiten wifizones te kunnen internetten. Wees er duidelijk over voor wiens rekening dit komt.

Pech

Er gaat nogal eens iets mis…. Het scherm valt gemakkelijk stuk en de verhalen over in het toilet gevallen apparaten zijn legio. Maak van tevoren afspraken over wie er voor de reparatie opdraait. U kunt er natuurlijk voor kiezen een (gezins)verzekering af te sluiten die dit soort kosten dekt. Nadeel is dat dat uw kind geen prikkel geeft om goed voor zijn spullen te zorgen.

Kleedgeld

Kleedgeld is een heel goede manier om kinderen te leren omgaan met geld. Natuurlijk moet u een bedrag overeenkomen met uw kind, maar om het echt te laten werken voor beide partijen, hebben jullie ook aanvullende afspraken nodig.

Afspraken en dilemma’s

  • Wat moet er wel en niet van het kleedgeldbedrag betaald worden?
  • Hoe om te gaan met pech: er raakt kleding kwijt of kapot buiten zijn of haar schuld. Betaalt u dan mee aan vervanging of niet?
  • Wat als uw kind te weinig kleding koopt? Moet het van u een winterjas aanschaffen? Of een broek met gaten vervangen, ook als uw kind dat zelf niet belangrijk vindt?
  • Mag uw kind geld dat overblijft aan andere uitgaven besteden? Of andersom: mag het zakgeld aan kleding besteden?
  • Als u zelf de sportkleding voor uw kind betaalt: dan horen sneakers die uw kind naar school draagt daar niet bij, of wel?
  • Hoe lang moet uw kind doen met de kleding die u betaalt?
  • Hoe gaat u om met voorschotten: is zoiets mogelijk of doet u daar niet aan? Lees ook de Nibud-tips voor afspraken en omgaan met dilemma’s op de pagina Kleedgeld.

Afspraken vernieuwen

Bekijk jaarlijks of het bedrag en de afspraken nog passen bij de leeftijd en situatie van uw kind. Een kind onder de 15 wilt u misschien langzaam laten wennen en daar past een jaarlijkse opbouw bij. Een kind boven de 15 jaar heeft meer te besteden en kan misschien een groter aandeel zelf gaan betalen.

Hobby/sport

U bent waarschijnlijk blij dat uw kind aan sport doet of een ander talent heeft. Maar vaak komen zulke hobby’s met aanzienlijke kosten. Hoe maak je je kind hier bewust van?

Sport

In veel gezinnen waar dit kan betalen de ouders de kosten van het lidmaatschap van een sportvereniging, de lessen, een clubtenue en benodigde materialen zoals een hockeystick. Ook zijn er manieren om hier subsidie voor te krijgen als u het niet zelf kunt betalen.

Maar hoe ga je om met de extras? Bijvoorbeeld: het team organiseert een uitje of meldt zich aan voor een toernooiweekend. Wie betaalt de activiteit, de reiskosten, de versnaperingen? Daar kun je afspraken over maken. En soms is er een clubfeest: betaalt je kind dan zelf de toegang en de drankjes? Of draag je bij?

Hobby

Stel: uw kind houdt van fotografie. Draagt u bij als het een dure camera wil kopen, een cursus wil volgen, veel kosten maakt voor kwalitatief goede afdrukken, etc? En wat betekent dat voor de broers en zussen in hetzelfde gezin die een goedkopere hobby hebben? Denk er samen over na.

Baantjes

Over bijbaantjes zijn ouders en kinderen het lang niet altijd eens. De ene ouder vindt dat er veel te veel wordt gewerkt, de andere ouder zou graag zien dat zijn kind wat meer initiatief toont.

  • U kunt afspraken over een bijbaantje koppelen aan schoolresultaten: als het goed gaat op school, kan er meer worden gewerkt.
  • Naarmate uw kind ouder wordt, kunt u minder zelf gaan betalen. Komt hij niet uit met het zakgeld? Dat is misschien een prikkel om toch aan de slag te gaan.

Elk kind is anders

Wat wel en niet kan, hangt ook af van de situatie, de leeftijd en het karakter van uw kind. Ieder kind verschilt in de mate waarin hij of zij om kan gaan met verantwoordelijkheden en de mate waarin hij wordt beïnvloed door de sociale omgeving (ook binnen hetzelfde gezin). Maar met de leeftijd komt ervaring, en zal het steeds meer aankunnen.

Voor ouders betekent dit: steeds meer loslaten. Tegelijkertijd blijft u natuurlijk monitoren wat goed gaat, wat nog moeilijk is, en u stuurt bij als dat nodig is. Zo krijgt uw kind meer zelfvertrouwen en weet het dat het op u terug kan vallen als dat nodig is.

  • Tip: doe samen de Geldtype-test op scholieren.nibud.nl en bespreek de valkuilen van jullie geldtypes.

Bovenstaande lijst is natuurlijk niet volledig. Opvoeden is dan ook niet alles afdekken wat kan gebeuren. Of elke frustratie of teleurstelling voorkomen. Wel kunnen de voorbeelden u aan het denken zetten over de keuzes en afspraken die bij jullie passen. En wat voor uw kind geldt, geldt ook voor uzelf: van fouten maken leer je.

Contact

U kunt op verschillende manieren contact opnemen met het Nibud.

Ga verder

Contact

U kunt op verschillende manieren contact opnemen met het Nibud.

Ga verder

Effectmeting Bank voor de klas 2016

Onderzoek naar het effect van de Cash Quiz tijdens de Week van het geld.

lees meer › Onderzoeksrapport

Geldwijzer Middelbare scholieren 11-14 (pdf)

Geldwijzer Middelbare scholieren 11-14 (pdf)

Praktische tips voor ouders

bestel › Product

Financiële opvoeding & het financiële gedrag als volwassene (2016)

Invloed van ouders op het geldgedrag is zeer groot.

lees meer › Onderzoeksrapport

Voor boven de 18 en Tabbladenset

Voor boven de 18 en Tabbladenset

Een slimme start voor wie meerderjarig wordt!

bestel › Product

Kinderbijslag

De overheid betaalt mee aan de kosten die horen bij de opvoeding.

lees meer › Artikel

Bijbaantjes

Scholieren en bijbaantjes: lees meer over afspraken, regels en inkomen.

lees meer › Artikel

Kostgeld

Door kostgeld leren (werkende) jongeren dat levensonderhoud geld kost. Wat is een redelijk bedrag?

lees meer › Artikel

Rondkomen van je studentenbudget

Als je weet waar je geld blijft en hoeveel er binnenkomt, houd je je financiën in de hand.

lees meer › Artikel

Mobiele telefoon

Uw kind heeft een mobiele telefoon: handig én leuk. Maar maak duidelijke afspraken over de kosten.

lees meer › Artikel

Uw kind wordt 18 jaar

Vanaf nu is uw kind meerderjarig en officieel volwassen. Wat verandert er op financieel gebied?

lees meer › Artikel

Naar de middelbare school

Financieel verandert er een aantal zaken als uw kind naar de middelbare school gaat, voor u en uw kind.

lees meer › Artikel

Tegemoetkomingen in schoolkosten

Voor gezinnen met een laag inkomen zijn er verschillende subsidieregelingen.

lees meer › Artikel