Geschreven door

Anna van der Schors

Anna van der Schors

Sr. Wetenschappelijk medewerker

medewerker

De psychologie van ons spaargedrag

Weblog | 13 april 2017

Als Nibud-onderzoeker heb ik me de afgelopen tijd verdiept in de psychologie van ons spaargedrag. Hoe werkt het in ons hoofd: wat maakt sparen lastig, en hoe maken we het makkelijker voor onszelf? Drie dingen die me opvielen.

1. Zelfbescherming is van alle tijden

Al eeuwen willen mensen graag sparen, maar is het lastig. Daarom zoeken we ook al eeuwen manieren om onszelf te beschermen en een deel van ons geld niet te gebruiken. In de 15e eeuw waren er potten die je moest kapotslaan om het geld eruit te halen. En rond 1910 werd het zogenaamde huisbusjesspaarsysteem geïntroduceerd. Hierbij kreeg je een spaarbus mee naar huis, die je zelf niet kon openen. Om het te legen, moest je naar de bank. Zij hadden de sleutel. Het gespaarde bedrag werd op het ‘spaarbankboekje’ bijgeschreven.

Recent vroegen wij aan spaarders hun tips voor niet-spaarders. Zelfbescherming stond daar ook duidelijk in centraal. Zoals: open een spaarrekening waar je niet 1-2-3 bij kan. Misschien een idee als we ervoor zouden kunnen kiezen om automatisch een deel van ons salaris of uitkering te laten inhouden? Zo bouw je ongemerkt een spaarpotje op bij je werkgever of uitkeringsinstantie.

2. We hebben een geldpiramide in ons hoofd

Geldpiramide sparenBen je ooit meer gaan uitgeven aan dagelijkse boodschappen omdat de huisprijzen stegen en je huis meer waard werd? Ik niet. En de meeste mensen niet. Dit komt omdat we een zogenaamde geldpiramide in ons hoofd hebben. De ene ‘soort geld’ geven we makkelijker uit dan de andere. Hoe hoger in de piramide hoe minder snel we het uitgeven. Over het algemeen geven mensen geld op de spaarrekening minder gemakkelijk uit dan geld in de portemonnee of op de betaalrekening, omdat het hoger in de piramide staat. Krijg je bijvoorbeeld contant geld van iemand, dan geef je dat sneller uit dan geld dan de rente die wordt bijgeboekt op je spaarrekening.

De vraag is hoe lang deze theorie anno 2017 nog houdbaar is. De scheidslijn tussen contant en digitaal geld vervaagt. En met de mobiel bankieren app heb je met een handomdraai geld van je spaarrekening overgeboekt naar je betaalrekening. Laatst vertelde iemand dat hij ging sparen door geld te pinnen en in oude sok te stoppen …want via de mobiel kon hij te makkelijk bij zijn spaargeld!

Een idee kan zijn om een spaarrekening bij een andere bank te openen. Dat kost je meer stappen en drempels om geld er vanaf te halen.

3. Niet voor de toekomst maar voor nu

Bij sparen denken veel mensen aan ‘een doel in de toekomst behalen’. Maar dat toekomstdenken is tegelijk een valkuil, het maakt sparen lastiger. We zijn nu eenmaal psychologisch meer op de korte termijn gericht zijn, en we hebben maar beperkte zelfcontrole om verleidingen in het hier en nu te weerstaan. Ook denken we ‘onrealistisch optimistisch’ over de toekomst. Deze factoren zorgen ervoor dat als puntje bij paaltje komt, eerder kiezen voor het nu dan voor ‘later’.

Zou het ons niet helpen als we sparen leren zien als een maandelijkse uitgave? Bedoeld voor alle terugkerende, niet-standaard kosten die net wat hoger zijn dan de dagelijkse boodschappen? Dan wordt het een uitgave die bij ‘nu’ hoort, en dus psychologisch ‘belangrijker’. Als je er over nadenkt heb je herhaaldelijk wel zulke kostenposten. Zelf had ik bijvoorbeeld in korte tijd een reparatie aan mijn fiets, een fikse rekening voor auto-onderhoud, de vaatwasser die vervangen moest worden en een keyboard voor mijn dochter. Overal niet specifiek voor ‘gespaard’, maar wel blij dat ik dan geld achter de hand hebt dat ik het kan betalen!

Dat wordt makkelijker als je automatisch een bedrag van de betaalrekening laat overboeken, bijvoorbeeld als het inkomen net is gestort. Bij de meeste banken kun je dat instellen via ‘een ‘periodieke overboeking’.

Contact

U kunt op verschillende manieren contact opnemen met het Nibud.

Ga verder

Reacties (10)

  • Carmelita op 21 april 2017, 10:22

    Ik heb moeite met sparen, wil wel deze informatie hierover graag.

    Beantwoorden
    • cgravemaker op 24 april 2017, 08:11

      Beste Carmelita, op het thema Sparen vind je meer informatie en hulpmiddelen over sparen.

      Beantwoorden
    • Maria op 30 mei 2017, 09:24

      Toekomstdenken gaat me gemakkelijk af i.t.t wat er in het artikel wordt beweerd. Over een fiks aantal jaren komt mijn pensioen in zicht, maar ik heb geen idee hoeveel. Alhoewel: een idee heb ik wel: nog nooit zoveel salaris verdiend als mijn toek. AOW en pensioen, volgens de gegevens. Ik geloof er niets van, dus ik spaar al jaren en heb inmiddels een buffer die acht keer zoveel is als wordt geadviseerd. In het onderwijs heb ik als lerares een geldgeschiedenis van grote pieken en dalen achter de rug, dat is een enorm voordeel! Ik heb geleerd om de tering naar de nering te zetten en dat betekent dat ik van mijn eenvoudige salaris meestal nog geld overhoud per maand. Dat spaar ik! Sommige dingen doe ik weinig: nieuwe kleren kopen (ik heb erg veel en doe er lang mee!), uit eten gaan of stappen. Auto heb ik niet, ik vind fietsen leuker en gezonder en nieuwe meubels koop ik ook niet. Maar weer wel een fijne vakantie, soms een cruise. Daar heb ik altijd geld voor met zo'n spaarrekening en gaat mijn doel ook gestaag door. Voor sommige dingen ben ik dankbaar: een uitstekende gezondheid, een fijn huurhuis enz. Juist die dingen die niet van de wereld van het geld zijn!

      Beantwoorden
    • Michael op 08 november 2017, 13:29

      Het idee van sparen begint in het brein en vergt niet veel inspanning!

      Beantwoorden
  • Agnes Frederiks-Kneefel op 22 april 2017, 08:42

    Met veel interesse lees ik alle Nibudberichten en moet zeggen dat de inhoud verplichte kost voor iedereen zou moeten zijn! Wat je ermee doet moet je zelf weten maar het zet je in ieder geval wel aan het denken! Dit artikel over sparen klopt helemaal, een kwestie van mind-set. Na jaren geleden flink op de bek te zijn gegaan is het besluit genomen om het anders te gaan doen en wel meteen a la minute. Heb hierbij 2 spaarrekeningen geopend, 1 Afblijfpot voor de periode waarin pensioen / AOW moet worden overbrugd wat dan de Plukpot zal zijn. De 2e rekening is de Calamiteitenpot voor vervanging en het wegzetten van extra geld wat is binnengekomen maar waarbij het vermoeden bestaat dat het toch een keer moet worden uitgegeven.

    Beantwoorden
    • cgravemaker op 24 april 2017, 08:07

      Dank voor het mooie compliment én voor de goede tips!

      Beantwoorden
  • José op 24 april 2017, 09:04

    Prima tips. Ik had ook moeite met sparen, maar gebruik al een paar jaar precies het systeem dat hierboven wordt beschreven: spaargeld achter de hand hebben om de onverwachte "klappen" op te kunnen vangen werkt voor mij dus wèl. Is inderdaad een kwestie van mindset. Het is steeds meer een sport geworden om zoveel mogelijk over te houden iedere maand. Zodra mijn salaris binnenkomt boek ik een bedrag voor boodschappen, benzine, kapper en wat losse kleine uitgaven over naar een speciaal daarvoor bestemde rekening. Dan kijk ik wat ik nodig heb voor mijn vaste maandelijkse lasten, en wat over is gaat naar mijn spaarrekening. Ik geef niet veel uit aan kleding, ga niet vaak uit eten (kook liever zelf) en leef matig (is ook duurzamer!) ook al is dat bij mijn salaris niet echt nodig. Het geeft veel voldoening om te weten dat ik morgen het vliegtuig kan pakken voor een week New York, als ik dat zou willen, omdat ik genoeg spaargeld heb. En vorig jaar kon ik per direct cash een andere (tweedehands) auto kopen toen mijn oude het opgaf. Sparen maakt mijn (gevoel van) vrijheid steeds groter en maakt dat ik heel rustig kan slapen.

    Beantwoorden
  • ria de wit op 12 juni 2017, 14:54

    Mooi stuk, ik spaar al sinds ik het wat ruimer heb gekregen, ik heb onder de armoedegrens geleefd wat veel indruk op mij maakte. Ja wat als je geen eten kunt kopen. Die tijd is goed geweest als leerschool voor de rest van mijn leven. Nadat ik ben gaan werken altijd kritisch geweest. Ik betaal aan mijzelf iedere maand als het salaris binnenkomt, ik bouw particulier mijn pensioen op en heb een doel met extra aflossen. Bij alles wat ik koop ben ik kritisch. Dit geeft mij vrijheid om te sparen in de maand zelf. Ben zielsgelukkig dat ik altijd nog een paar jaar zelf vooruit kan zonder bang te zijn voor armoedeval.

    Beantwoorden
  • siar s. op 04 juli 2017, 11:52

    Ik ben het eens met het artikel. Een vast bedrag per maand aan de kant zetten voor je de rest uitgeeft is het geheim, in plaats van kijken wat er overblijft aan het einde van de maand. Vooral in deze tijd met de huidige technologie is het lastig geld van jezelf verborgen te houden. Maar dan moet er wel genoeg inkomen om überhaupt iets aan de kant te zetten en de vaste lasten moeten niet zo hoog zijn. Ik heb iets nieuws geleerd wat ik eigenlijk al jaren geleden had moeten doen. Ieder jaar overstappen naar andere aanbieders en leveranciers voor mijn vaste lasten. Ik besefte dat de bedrijven en leveranciers waar ik bij zat mij belachelijk hoge prijzen rekenden en geen wonder dat ik dan niets over hield. Terwijl het dus goedkoper kan! Ik hoop dat het jullie ook veel oplevert.

    Beantwoorden
  • Ibam Tebo op 13 oktober 2017, 07:55

    Mijn tip: niet elke maand een vast bedrag, maar elke week automatisch een bedrag op de spaarrekening overmaken... Zo merk je het niet en spaar je toch een vaststaand bedrag per maand en af en toe zelfs iets meer (als een maand 5 zondagen heeft, spaar je het wekelijkse spaarbedrag in die maand 5 keer).

    Beantwoorden

Laat een bericht achter

Uw E-mailadres wordt niet gepubliceerd. Alle velden zijn vereist.

Geschreven door

Anna van der Schors

Anna van der Schors

Sr. Wetenschappelijk medewerker

medewerker

Contact

U kunt op verschillende manieren contact opnemen met het Nibud.

Ga verder

Anderen actueel

De kosten van een uitvaart

Hoe wilt u uw uitvaart financieren?

lees meer › Artikel

Geldplan Studie (klein)kinderen

Bepaal welk bedrag u opzij wil en kan zetten, en zie wat het u oplevert.

lees meer › Tool

Sparen gemakkelijker maken

Hoe kunt u geld opzij zetten zonder dat u dat direct voelt in uw portemonnee?

lees meer › Artikel

Geld achter de hand makkelijker maken (2017)

Advies: help mensen om ongemerkt te sparen.

lees meer › Onderzoeksrapport

Tien procent sparen… is dat realistisch?

Hoe kun je geld opzij zetten als je nauwelijks rond kunt komen? Het Nibud licht toe.

lees meer › Artikel

E-mailcoaching Check, Plan, Spaar

12 weken lang gratis tips via mail en sms. Doe mee!

lees meer › Tool

Vuistregels Check, Plan, Spaar

Wat kunt u doen om geldproblemen te voorkomen? En hoe maakt u daar routine van?

lees meer › Artikel

Maandelijks tien procent sparen

Hoe pakt u dat aan? Dit stappenplan helpt u om een vast bedrag per maand opzij te zetten.

lees meer › Stappenplan

Sparen, aflossen of beleggen

Deze rekentool helpt u bij de keuze om extra geld te sparen, af te lossen of te beleggen.

lees meer › Tool

Nibud BufferBerekenaar

Bereken met de BufferBerekenaar of u voldoende geld achter de hand heeft.

lees meer › Tool

Bespaarplan

U wilt geld besparen, maar hoe pakt u dat aan? In 4 stappen maakt u uw voornemens concreet.

lees meer › Stappenplan

Ontslagen: recht op een vergoeding?

Wordt u gedwongen ontslagen, buiten uw schuld? Misschien heeft u recht op een transitievergoeding.

lees meer › Artikel