Geschreven door

Anna van der Schors

Anna van der Schors

Sr. Wetenschappelijk medewerker

medewerker

Minou van der Werf

Minou van der Werf

Senior wetenschappelijk medewerker

medewerker

Liveblog studiereis financieel gedrag

Om onze kennis van financieel gedrag te verrijken met internationale ervaringen, organiseert het Nibud, samen met APEP, een studiereis naar Tallinn en Helsinki. Een groep van ca. 30 deelnemers bezoekt van 11-15 juni, begeleid door Nibud-medewerkers, experts en organisaties ter plaatse en doet daar via dit blog dagelijks verslag van.

Weblog | juni 2018 (afgerond)

Updates

Het reisgezelschap in Helsinki

15 juni 15:00

Tussen de lezingen door: even met het hele reisgezelschap op de foto. Bij de Domkerk op het Senaatsplein in Helsinki.

Groepsfoto Helsinki

Laten we beginnen met financiële educatie …

15 juni 12:00 | Anna van der Schors

lening van 2001Bij welke organisatie we ook zijn geweest in Finland: de dreiging van het stijgend aantal flitskredieten komt aan bod. Het is duidelijk een issue waar toezichthouders, sociaal werkers en consumentenorganisaties zich zorgen om maken. Het bedreigt nog niet de stabiliteit van de economie, zo vertelt de Finse AFM, maar het is wel een toenemend probleem.

Als ik het hoor, dan zeg ik als simpele buitenstaander: waarom reguleer je de boel niet direct meer?  Er geldt nu wetgeving dat er een maximale rente is van 53% (!) voor leningen van 2.000 euro of minder. En wat gebeurt er? De ‘instant loan companies’ (niet-bankgerelateerde kredietverstrekkers) verschuiven hun leenbedragen naar 2.001 euro en meer waar ze weer een onbegrensd rentepercentage kunnen vragen. Je ziet het gewoon al op straat aangeboden.

Waarom zorg je niet dat die maximale rente voor alle leningen geldt? Kan die maximale rente van 53% niet naar beneden? Misschien niet meteen naar onze 14%, maar bijv. naar 30% zoals één van de bezochte organisaties opperde? Waarom letten ze bij de kredietverstrekking niet op het aantal kredieten dat iemand al heeft openstaan?

De één noemt de rechtse regering als reden voor beperkte regulering. De Finse Financial Supervisory Authority geeft aan dat ze ook maar beperkte bevoegdheden hebben.

Van de zijlijn is het makkelijk praten. En wij hebben in Nederland dan wel de kredietverstrekking sterk gereguleerd; niettemin heeft in Nederland ook 11% lichte betalingsproblemen en 10% ernstige betalingsproblemen. Zoals onze groep zei: ‘laten we ook eens naar onszelf kijken’. In Finland is financiële educatie in het onderwijscurriculum vastgelegd. Dat hebben wij ondanks veel lobby vanuit o.a. Nibud en Wijzer in geldzaken nog niet gerealiseerd. Als we daar nu eens mee kunnen beginnen om betalingsproblemen onder toekomstige generaties te beperken…

Schulden (nog) een verborgen probleem?

15 juni 10:00 | Minou van der Werf

Op onze laatste dag zijn we te gast bij The Guarantee Foundation. Juha Pantzar trapt de sessie af en vertelt iets over de organisatie. Het doel van The Guarantee Foundation is om financiële problemen van huishoudens te voorkomen en mensen met schulden te helpen. Klinkt bekend ;). Minder bekend: ze worden gefinancierd door de Finnish Lottery Association. Van meerdere partijen hebben we al gehoord dat gokken in Finland een probleem is (zie ook de eerdere foto uit de supermarkt) en we zijn dan ook benieuwd hoe de financiering werkt. Juha erkent dat gokken inderdaad een probleem is, maar dat deze constructie ook de beste manier is om veel geld te krijgen, aangezien het een enorme industrie (en monopolie) is. Het voelt een beetje alsof de drugsindustrie een afkickkliniek financiert. Maar goed, dit doet natuurlijk niets af aan het goede werk dat ze doen.

Na Juha vertellen Minna Mattila, Ella Vuorinen en Sari Nyholm iets over wat ze allemaal doen. Ze hebben een ‘schuldenlijn’, die mensen kunnen bellen maar ook anoniem via chat contact mee op kunnen nemen. Daarnaast bieden ze ook een soort van schuldsanering aan waarbij meerdere schulden geherfinancierd worden tot één lening die binnen 8 jaar tegen 3-4% rente moet worden afgelost. Voor lage inkomens geven ze ook microkredieten (€200-€2.000) aan mensen met een laag inkomen die anders geen lening kunnen krijgen.

Wat opvalt, is dat ze ons (bij meerdere organisaties) vertellen over het groeiende aantal schulden in Finland. Het is voor ons echter lastig om te interpreteren aangezien ze niet onderscheiden in hoeverre het over hypotheekschulden of bijvoorbeeld flitskredieten gaat. Daarnaast krijgen we hier meerdere cijfers te zien dat het aantal mensen dat contact opneemt voor hulp gelijk blijft of daalt. Juha licht toe dat hij denkt dat er een bubbel aan het ontstaan is en dat de problemen later zullen groeien, waardoor zij nu nog geen stijging zien in het aantal mensen dat hulp zoekt. En aangezien ze met 25 mensen zijn bij The Guarantee Foundation, zijn ze bang dat ze de aanvragen straks niet bij kunnen benen. Naast deze organisatie kunnen mensen ook naar de gemeente gaan, maar andere opties die schuldhulp aanbieden zijn er in Finland niet echt. Deze zorg die ze hebben lijkt, na alles wat we gezien hebben, niet onterecht. Er lijkt veel problematiek te zitten die nu nog grotendeels verborgen is en daarnaast is er een cultuur waar schaamte (misschien nog wel meer dan in Nederland) een belangrijke rol lijkt te spelen, wat hulp aanbieden niet makkelijker maakt. Een behoorlijke uitdaging voor Finland dus!

Guarantee foundation

 

Wat is de waarde van (betaald) werk?

14 juni 16:00 | Anna van der Schors

We sluiten de donderdagmiddag af met een stukje filosofie naar aanleiding van een Fins experiment over het basisinkomen.

Toen aan de Finnen werd gevraagd hoe ze hier tegenaan keken, vond 69% van de bevolking dit een goed idee. Maar toen dezelfde vraag werd gesteld – met toevoeging dat de basisuitkering 560 euro zou worden, maar dat men tegelijkertijd 45% belasting zou moeten betalen – vond nog maar 34% het een goed idee. Mensen houden niet van belasting. Zodra je dat er aan verbindt, wordt de populariteit kleiner.

Desondanks startte Finland in 2015 een pilotstudie naar het basisinkomen, zoals het strategisch programma van de Finse overheid zich voornam. Het werd iets minder ambitieus dan onze spreker, Markus Kanerva (senior specialist experimental Finland) en betrokken bij het experiment, hoopte.

Het doel was om werklozen 560 euro basisinkomen per maand belastingvrij te schenken, voor een periode van maximaal 2 jaar. De vraag was of dit hen zou motiveren sneller een nieuwe baan vinden. Het was geen vrije keuze, mensen werden verplicht deel te nemen aan het programma.

Het basisinkomen vervangt in dit geval de werkloosheidsuitkering, maar zonder condities (zoals verplicht solliciteren) en het vervalt gedurende de periode van 2 jaar niét, ook niet als je in de tussentijd een betaalde baan vindt.

De uitkomsten moeten nog volgen. De verwachting is dat het vooral effect heeft op de werkgelegenheid. Onze spreker Kanerva verwacht persoonlijk dat het vooral effect heeft op het welzijn van mensen en het ervaren van stress. Als er helemaal geen effect blijkt, is dat natuurlijk ook interessant. Maar ook gevaarlijk, vindt onze eigen Wilco van Dijk. Dan kan het gebruikt worden om bejegening van werklozen (nog) strenger te maken.

Hoe kan het basisinkomen andermans bereidheid te werken beïnvloeden? 40% van de mensen geeft aan in dat geval minder te willen werken. Maar als je datzelfde vraagt op persoonlijk vlak, dus wanneer het om jezelf zou gaan, dan geeft nog maar 4% aan dat hij of zij zelf daardoor minder zou werken.

En dat brengt ons bij filosofische gedeelte: wat is werk? Voetbal is in Finland geen betaald werk. In bijvoorbeeld Nederland wel. Het geven van een lezing is in Finland ook geen werk, dat doe je vrijwillig. Als je kinderen verzorgt, krijg je daar niét voor betaald. Maar als je er een oppas of kinderdagverblijf voor inschakelt, dan is diezelfde verzorging wél werk tegen betaling. Door over basisinkomen na te denken, kun je daar ook over discussiëren: wat is de waarde van de manier waarop werk wordt besteed? Dit alles gaf ons stof tot nadenken…

Vernieuwende financiële educatie in Finland

14 juni 15:00 | Gerjoke Wilmink

MeMyCityDonderdagmiddag zijn we te gast op de Nokia Campus in Espoo, bij TAT. Dit is een non-profit organisatie waar rond de 75 mensen werken en die gefinancierd wordt door verschillende partners/bedrijven, het Ministerie van Onderwijs en de gemeentes. Heidi Enbacka, een van de regio-coördinatoren, vertelt ons over het innovatieve onderwijsconcept Me&MyCity. We zijn daadwerkelijk in een mini-stad beland waar een deel van het lesprogramma zich afspeelt. M&MC is een manier om het verplichte curriculum in te vullen op het gebied van economie en ondernemerschap, inclusief persoonlijke financiën. Want financiële educatie zit in Finland, anders dan in Nederland, in het curriculum! M&MC is begonnen in 2010 en bereikt inmiddels jaarlijks 45.000 12-jarigen (wat 65% is van het totale cohort).

Het is uitgegroeid tot een zeer populair programma waar alle leerlingen naar uitkijken. Het is ook een leuke manier om over economie te leren. De module bestaat uit 4 delen:

  1. Training van leerkrachten, watmogelijk is op 8 locaties in het land.
  2. Lesmateriaal voor 10 lessen (in print of digitaal beschikbaar) wat door de leerkrachten gebruikt wordt op school. Het gaat hier om theorie maar ook om oefeningen zoals schrijven van een sollicitatiebrief of het opstellen van een budget etc.
  3. Bezoek aan Me&MyCity waar de leerlingen het geleerde in de praktijk kunnen brengen. 75 leerlingen runnen een dag lang een nagemaakte stad. Daar liggen ook tablets, op naam van de leerling, waar de taken in staan (to-do lijst) voor de baan waar je in de les op gesolliciteerd hebt. Je krijgt ook kleding voor een dag die bij jouw baan hoort. In Me&MyCity zijn dan ook alle financierende bedrijven vertegenwoordigd in nagemaakte bedrijfjes. Studenten van lerarenopleidingen helpen mee om de leerlingen te begeleiden. Als je je taken hebt gedaan, besluit de CEO (ook een leerling) of je je salaris krijgt. Daarna krijg je een bankkaart waarmee je je salaris kunt besteden in Me&MyCity. Je kunt er echt dingen kopen die je kunt houden. Op deze manier worden persoonlijke financiën op een hele leuke manMe My Cityier meegenomen.
  4. Reflectie en feedback.

Het is een succes omdat het een leerprogramma is dat in het curriculum past, maar ook omdat het een spel is, een game. De leeftijdsgroep van 12-jarigen is ook precies goed. Deze leeftijdsgroep is eigenlijk al erg geïnteresseerd in het volwassen leven, maar ze weten er nog te weinig van af. Ze staan er open voor.

Werkt het ook echt? Helaas is er (nog) geen evaluatieonderzoek gedaan. Heidi Enbacka noemt als reden dat ze dat niet kunnen in verband met de regels rond AVG.

 

Me and my city

Lenen en schulden groot probleem in Finland

14 juni 12:oo | Minou van der Werf

fcca

Dichtbij ons hotel ontmoeten we de Consumenten Ombudsman van Finland, Antti Neimala, en hoofd onderzoek Anu Raijas. Zij zijn onderdeel van de Finnish Competition and Consumer Authority (FCCA). Anu neemt ons mee in de problematiek op het gebied van geld in Finland. Waar we ons over blijven verbazen – en wat ook hier weer ter sprake komt – is de hoogte van de rente op flitskredieten en ander consumptief krediet. Een lening tussen 0 en 2000 euro is gereguleerd. Ze mogen maximaal 50% rente vragen. Boven de €2.000 zijn leningen niet gereguleerd. Wat je dus ziet, is dat er leningen aangeboden worden van €2.001. Hier hadden ze even geen rekening mee gehouden. De regulering was vooral bedoeld om flitskredieten beter in de hand te kunnen houden. Op dit moment zijn ze dan ook bezig met het creëren van regulering rondom leningen die hoger zijn dan € 2.000. Voor leningen wordt daarnaast geen achtergrondcheck gedaan. Er wordt dus niet gekeken naar inkomen of de andere leningen die je hebt. Kortom: het is allemaal een stuk vrijer dan bij ons. Het is dan ook niet moeilijk om te begrijpen dat ze zien dat steeds meer mensen schulden en leningen hebben. Een paar cijfers:

  • 1 op de 4 huishoudens heeft in meer of mindere mate problemen op het gebied van financiën;
  • Het meeste vermogen zit in de huizen. Maar, de waarde van de huizen is achteruit gegaan in Finland, vooral in laagbevolkte gebieden. Hierdoor hebben veel mensen problemen met huizen die onder water staan;
  • 30% kan onverwachte uitgaven niet opvangen.

Anu vertelt over het vergroten van de financiële geletterdheid. Ze bedoelt niet alleen door financiële educatie, maar ook dat het aanpassen van de omgeving een belangrijke oplossing kan zijn. Onze delegatieleider springt hier op in om een mooie vergelijking te geven: je kunt wel een rijbewijs hebben en goed kunnen rijden, maar als de wegen niet veilig zijn dan zullen er ongelukken gebeuren. Als de omgeving niet oké is zullen zelfs de mensen met goede kennis en vaardigheden soms in de fout gaan.

Intussen in de supermarkt ….

14 juni 11:00 | Anna van der Schors

Dit kun je in een supermarkt zien … gokken is een groot probleem in Finland!

Gokgedrag in Finland

 

Eerste cashloze maatschappij

14 juni 10:30 | Anna van der Schors

Finland wil in 2029 cashloos zijn. In Zweden gaat het nog veel sneller. Dat zal de allereerste cashloze maatschappij zijn. Ze verwachten over 5 tot 7 jaar. Waarom het zo snel gaat en lukt? Volgens Aino Toppi van OP Bank is het onderscheidende kenmerk van landen als Finland, Noorwegen en Zweden: ze vertrouwen het systeem. Of het nu gaat om overheid, bedrijven of andere organisaties. Zoals ze zeggen, mensen denken: ‘it will work’. Ook een cashloze maatschappij.

Finnen zijn zelf de baas van de bank

14 juni 09:00 | Anna van der Schors

Gisteren leerden we van de ambassadeur dat Finnen minder individualistisch zijn dan Nederlanders. Het collectieve karakter van Finland komt terug als we op bezoek zijn bij OP Financial Group. Dit is één van de grootste financiële bedrijven in Finland. Het bestaat uit 180 coöperatieve, lokale banken, met samen ruim 1,8 miljoen klanten. Deze klanten zijn gezamenlijk eigenaar van de banken: ‘owner-companied’. Hierdoor staan de klanten en hun wensen altijd bovenaan. De klanten krijgen daarom bovendien ook een deel van de opbrengsten terug.

OP neemt ons mee in het proces dat zij hebben doorlopen om deze nieuwe business op te zetten. Daarin zijn ze 180 graden gedraaid in hun aanpak. Van inside-out (‘hoe kunnen we uit geld nóg meer geld verdienen’) zijn ze outside-in gaan denken (‘wat zijn de échte behoeften van mensen’). Klinkt vrij logisch, maar dit is natuurlijk lang niet overal gebruikelijk. En ook het volgende inzicht klinkt niet wereldschokkend: mensen zijn niét met geld bezig. Ze zijn gericht op het dagelijkse leven. Toch heeft dit inzicht veel impact gehad voor OP. Met een Customer Expectations Maps, het in beeld brengen van de Mind of Customers en het continue testen van concepten aan klanten, richten ze zich nu op het bieden van een totaaloplossing die gericht is op het vergroten van het totale financiële welzijn van mensen.

En het OP is groot. Zo zijn ze ook op andere terreinen innovatief bezig. Aino Toppi van OP vertelt over het OP Lab, dat een platform biedt voor startups. Via deze weg worden allerlei bedrijven geïnitieerd en gefaciliteerd door OP. Het OP Lab heeft in 2017 daarbij 30 nieuwe services kunnen oprichten.

Een leuk voorbeeld dat ik jullie niet wil onthouden, is Pivo. Het is de populairste mobiele portemonnee, vernoemd naar een biertje. Want ja, je moet het immers niét bewust over geld hebben, maar juist over het gewone, reguliere leven. Het mooie aan de app is dat deze meerdere diensten in één biedt: betalen, overzicht houden, betaalverzoeken regelen of je pizza bestellen. Zo kunnen ze steeds meer aanvullende diensten toevoegen in dezelfde app. En ook grappig: voor festivals had Pivo speciale festivalbandjes met betaalmogelijkheid. Hoe makkelijk wil je het geven van een rondje maken?

 

Financiële geletterdheid en risicogroepen in Finland

13 juni 18:00 | Gerjoke Wilmink

Op weg naar HelsinkiNa een prachtige boottocht van twee uur arriveerden we vanmiddag in Helsinki. Vanuit de haven gingen we rechtstreeks naar een meeting met professor Olli-Pekku Ruuskanen, onderzoeksdirecteur van Pellervo Economic Research (PTT). PTT publiceert economische voorspellingen voor de nationale economie, de agrarische sector, de bosbouw en de woningmarkt. Waarom bosbouw? De bossen zijn hier doorgaans familiebezit. Bezit van bossen is voor bijna 30% van de huishoudens belangrijk. Wat je ziet is dat mensen hun bossen willen houden, maar er eigenlijk inmiddels te ver van af wonen om er nog goed voor te zorgen. PTT wil de besluitvorming daarover stimuleren. En dat past in hun missie: het bevorderen van de publieke discussie en het helpen bij zowel de publieke als de private besluitvorming.

Ruuskanen heeft een aantal jaren geleden onderzoek gedaan naar verdeling van inkomen. Als het inkomen van mannen stijgt, wordt er niet meer aan kinderen uitgegeven (maar wel aan alcohol). Als vrouwen meer inkomen krijgen gaat het wel naar de kinderen. Dus moet je kinderbijslag aan vrouwen uitkeren, aldus Ruuskanen. Vrouwen beheren hier dan ook graag hun eigen geld. Er zijn heel weinig gezamenlijke bankrekeningen.

Ruuskanen is betrokken geweest bij het eerste onderzoek naar financiële geletterdheid in Finland, waarbij ook risk management geletterdheid is meegenomen. Uitkomst was dat de Finnen hier behoorlijk hoog op scoorden, ook waar het gaat om verzekeringen en risk management. Maar er zijn risicogroepen:

  1. Gepensioneerden zijn meer en meer slachtoffers van agressieve verkopers van financiële producten en van crowdfunders.
  2. Maar liefst 400.000 mensen (van de 5,5 miljoen inwoners) hebben een negatieve credit score, die 5 jaar blijft staan. Flitskredietaanbieders zijn hier net als in Estland deels de boosdoeners. Probleem is ook dat veel winkels voor bijvoorbeeld elektronica te gemakkelijk creditcards aanbieden.
  3. Daarnaast is er een groeiende groep werkloze jongeren, die hooguit als dagloners aan de slag kunnen.

Regelgeving rondom flitskredieten in Estland

13 juni 12:00 | Gerjoke Wilmink

Andres Sooniste, directeur-generaal van de Consumer Protection Board van Estland, wijst ons ook op de nadelen van een online society. Je kunt hier in 10 minuten een bedrijf starten, ook vanuit het buitenland. Dat hebben flitskredietbedrijven ook gedaan. Deze zogenaamde flitskredietbedrijven staan niét onder toezicht van de overheid van Estland. Naar schatting hebben inmiddels meer dan 100.000 consumenten al gebruik gemaakt van deze vorm van lening. De rentes en kosten van flitskredieten zijn enorm hoog, denk aan 2000 – 3000%. Ruim een derde van de consumenten kan deze lening waarschijnlijk niet terugbetalen.

Er werd daarom hard gewerkt aan wet- en regelgeving om deze vorm van kredietverlening tegen te gaan, zodat mensen zich niet onnodig in de schulden staken bij malafide flitskredietbedrijfjes. Deze aangescherpte maatregelen hebben er voor gezorgd dat het aantal aanbieders in deze niet-gereguleerde kredietmarkt (gelukkig) flink is teruggelopen.

Overigens is het jaarlijkse maximum rentepercentage in de gereguleerde markt nog steeds aan de hoge kant. In Estland is dit 56,43%. In Nederland is het door de overheid ingestelde maximum 14%. Dus niet alles is beter in Estland….

Nibud zelf voor de klas

12 juni 17:00 | door Minou van der Werf

Op dinsdagmiddag zijn we uitgenodigd bij het Ministerie van Financiën. Zij hebben meerdere organisaties uitgenodigd die zich bezig houden met financiële educatie en geletterdheid in Estland, zoals de Estse equivalent van de Nederlandse Vereniging voor Banken, het Verbond van Verzekeraars en Swedbank.

We komen echter niet alleen informatie vergaren, maar delen ook onze kennis. Anna van der Schors (Nibud), Clairette van der Lans (Wijzer in Geldzaken) en Jacqueline Zuidweg (Zuidweg & Partners) geven namelijk een presentatie over de Nederlandse situatie op het gebied van pensioenen, schulden bij werknemers en zzp’ers.

Geïnteresseerd luisteren de leden van de National  Strategy for Finance Education (NSFE) in Estland hoe onze Nederlandse aanpak is voor het bevorderen van gezond financieel gedrag.

Anu Olvik van het Ministerie van Financiën vertelt ons over de Estse nationale strategie op het gebied van financiële educatie: ‘Improving the financial literacy 2013-2030 among Estonians’. Uit onderzoek van het OECD blijkt dat Estland hoog scoort op het gebied van financiële kennis (#3), minder goed op het gebied van financiële attitudes (#14) en laag op het gebied van financieel gedrag (#24).

Estland scoort blijkbaar ook op andere onderdelen bijzonder hoog op het gebied van kennis, daar zijn ze heel sterk in. Anu vertelt dat Esten goed zijn in theorie en rekenen, maar hoe ze dit in de praktijk kunnen toepassen, is uitdagend. Het is daarom belangrijk om meer complexe en praktijkgerichte problemen te creëren, zodat men ook daarmee leert om te gaan. Ook worden leraren getraind om financiën anders te doceren, want de docenten zijn van oudsher meer gericht op het verhogen van de kennis en niet op de attitudes en het gedrag.

Daarna wordt verteld over enkele financiële educatie-projecten. Wat ons verbaast, is dat ze – in onze beleving – qua financiële kennis toch nog veel op de kennis hameren. Zoals ze zelf aangeven, is dit als basis belangrijk, maar we hadden na de cijfers toch verwacht dat ze meer op het gedrag zouden inzetten.

Daarnaast hadden we ook verwacht dat er – gezien de start-up cultuur – meer innovatieve projecten zouden zijn in samenwerking met deze start-ups. Vanuit het Ministerie van Financiën leken ze hier minder mee bezig, maar Kati Voomets van Swedbank gaf aan dat ze dit wel doen en dat ze bijvoorbeeld ook ideeën vanuit start-ups integreren in hun betaalomgeving.

Het ministerie van Financiën in Estland hoopt dat mensen niet alleen gaan sparen, maar ook gaan investeren. Aan de hand van twee fictieve personages in Estlandse kranten kun je zien hoe hun investering groeit.

Bankieren via WhatsApp

12 juni 17:00 | door Gerjoke Wilmink

Op dinsdag vertelt Toomas Talts, de CEO van Codeborne Internet Bank, over zijn financiële onderneming. Maar liefst 98% van alle banktransacties in Estland gebeurt online.

Volgens Talts is het moeilijk om jongeren te overtuigen een ‘ouderwetse’ bankapp te downloaden. Codeborne heeft internet bankieren daarom ingebouwd in een messenger-systeem: de Codeborne BankBot. Het zetten van je digitale handtekening om transacties te doen, gaat via de Estonian Mobile ID. Dit kan ook in WhatsApp, wat het nog gebruiksvriendelijker maakt voor deze doelgroep.

 

Voor Esten is je digitale ID je grootste vriend

12 juni 12:00 | door Anna van der Schors

Na een gezellige avond, waarbij we elkaar als groep beter leren kennen in een restaurant bij de kust van Tallinn, zijn we vanochtend op bezoek bij Enterprise Estonia, een e-Estonia Showroom. De binnenkomst was direct al heel digitaal: van alle kanten werden we verwelkomd door beeldschermen.

Anna Piperal, manager director van de e-Estonia Showroom, vertelt enthousiast over een bijna utopische wereld voor Nederland. Een wereld die in Estland daarentegen gewoon werkelijkheid is. Het is zeer inspirerend om te zien hoe ze dit in Estland aanpakken.

Estland heeft de meest digitale economie in publieke diensten van Europa. Digitaal is de default. Hun doel is dan ook: geen bureaucratie vanuit de overheid om de zaken voor de burgers te regelen. Geen onnodige, administratieve rompslomp van gegevens uitvragen die je ergens anders reeds beschikbaar hebt.

Hoe doen ze dat?
Met de digitale ID-kaart. 98% van de Esten maakt gebruik van de e-ID. Hiermee heb je toegang tot allerlei verschillende omgevingen. Meer dan 900 organisaties en databases zijn op dit systeem aangesloten, waarvan gegevens uitgevraagd kunnen worden. Zowel gegevens vanuit de overheid als vanuit het bedrijfsleven (zoals onder andere telecomproviders, verzekeraars en banken). 99% van de overheidsdiensten is online. Dit resulteert in 500 miljoen transacties per jaar op basis van 1,3 miljoen inwoners.

Een aantal voorbeelden van het gebruik:

  • Als je rijbewijs afloopt, ontvang je een bericht van de overheid. Je ziet direct de huidige foto van je oude rijbewijs en je ID-kaart. Je maakt een keuze en vraagt met één druk op de knop je nieuwe rijbewijs aan. Je maakt geen afspraak bij de gemeentebalie en hoeft niet in rijen te wachten. Binnen 3 minuten heb je een nieuw rijbewijs;
  • Stemmen? Er zijn geen fysieke stemhokjes waar je perse aanwezig moet zijn op een bepaalde datum. Je hebt – via de beveiligde omgeving – een week de tijd om online te stemmen;
  • Je medicatie, je ziektegeschiedenis: alles is terug te vinden in je mijn-omgeving;
  • Als het tijd is voor nieuwe vaccinaties voor je hond, krijg je hiervan een melding;
  • Bij het aanvragen van een verzekering of lening, kun je er op dat moment voor kiezen om de benodigde gegevens over je inkomen digitaal open te stellen en te delen met de financiële dienstverlener via de mijn-omgeving. Zo voorkom je dubbele databases met persoonsgegevens en geen dikke mappen met papieren uitdraaien van jaaropgaven en loonstroken.

Wat gebeurt er nog wel fysiek in Estland? Alleen in het huwelijk treden, van elkaar scheiden en het verkopen van een woning gebeurt (nog) niet online.

Wat is het geheim van Estland? Er (nog) geen wetgeving die de overheid tegenhield om dit op te zetten. Ze konden vanuit niets beginnen. En ook niet onbelangrijk: Esten vertrouwen e-solutions. Het regime laat het toe: er een goede ethische cultuur.

De les die wij hier zowel persoonlijk als consument en professioneel als Nibud van kunnen leren? Meer vertrouwen hebben. Elkaar geen angst aanpraten voor allerlei privacy-issues. Want het is gewoonweg prachtig, maar bovenal ontzettend gebruiksvriendelijk en servicegericht om te ervaren dat je met simpelweg één ID-kaart echt al je gegevens bij elkaar hebt: efficiënt en zonder onnodige rompslomp.

 

Eerste dag in de schoolbanken

11 juni 17:00 | door Minou van der Werf

We starten de Nibud studiereis met een bezoek aan de de Estonia Business School, waar de gepassioneerde en praatgrage vice rector Toomas Danneberg ons ontvangt. Hij heeft zijn master MSc. Marketing behaald in Wageningen en heeft vervolgens enkele jaren bij Rabobank International gewerkt, bij ons in Nederland. Daarna keerde hij terug naar Estland om onder andere functies bij de Savingsbank en Hansabank te vervullen.

Tijdens onze ontmoeting geeft hij inzicht in waar de Estonia Business School zich op richt en op Estland als e-society en ‘start-up nation’. Wat de meeste mensen niet verwachten – beter gezegd: wat ik persoonlijk in ieder geval niet had verwacht – is dat Estland de meeste start-up bedrijven per inwoner heeft. Toomas: ‘This is not a random success anymore. It is a solid, established industry where experience, talent, money, and motivation gets intertwined.”

Uiteraard waren alle deelnemers van de studiereis bijzonder benieuwd waarom het Estland gelukt is om een e-society te worden, in tegenstelling tot zoveel andere landen die daarmee worstelen. Het antwoord van Toomas was kort en duidelijk: Estland was er op tijd bij. Het belangrijkste voordeel destijds was dat alles gemakkelijker ging. Tegenwoordig heeft iedereen veel meer kennis over data en maken ze zich bovendien (meer) zorgen over privacy. Dat was toen wij starten nog helemaal niet het geval, waardoor het eenvoudiger was, aldus Toomas.

Interessante feitjes en verschillen tussen Nederland en Estland:

  • Estland en Nederland zijn even groot, maar Estland heeft 1,3 miljoen inwoners en Nederland 7 miljoen auto’s;
  • In Estland kan iedere burger een digitale handtekeningen zetten met behulp van zijn id-kaart. Hiermee besparen ze 5 dagen per jaar;
  • In het jaar 2000 kon je in Estland al via je mobiele telefoon betalen voor parkeren;
  • Skype is begonnen als start-up in Estland.

 

De kennismakingsbijeenkomst

7 juni 18:00 | door Minou van der Werf

Een goede voorbereiding is het halve werk! Kennismaken met de groep, tickets uitdelen, het programma doorlopen en dresscode. 31 mensen gaan mee met de reis, met allerlei verschillende achtergronden: overheid, maatschappelijke organisaties, banken, verzekeraars, pensioenfondsen, en meer. Prof. dr. Wilco van Dijk (de delegatieleider) geeft daarnaast een presentatie om al even in de stemming te komen. Hij vertelt over de promotietrajecten die allemaal onder de leerstoel vallen. Inmiddels heeft hij 4 promoverende enthousiastelingen onder zijn hoede!

Predeparture bijeenkomst #nibudstudiereis

Thema van de studiereis

Dit is alweer de vierde keer dat het Nibud een studiereis organiseert voor mensen uit haar netwerk die geïnteresseerd zijn in financieel gedrag. Na Londen, Kopenhagen en New York, zijn dit jaar Tallinn en Helsinki aan de beurt. Estland wordt door sommigen ook wel ‘the most advanced digital society in the world’ genoemd. Ongeveer twee decennia geleden zijn ze al begonnen met het creëren van een online society. Tijd om eens te gaan kijken hoe ze dat (succesvol!) hebben gedaan en wat wij ervan kunnen leren. Na 2,5 dag hierover te leren laten we op woensdag pittoresk Tallinn achter ons om met de boot naar Helsinki te reizen. In Finland streven ze ernaar om per 2025 een ‘cashless society’  te zijn. Aangezien we in Nederland ook steeds vaker digitaal betalen, willen we kijken wat dit allemaal met zich meebrengt. Waar lopen ze tegenaan in deze transitie?  En geheel in het thema van de reis zal de hoofdvraag geheid worden: ‘En wat is de invloed hiervan op het financieel gedrag van de mensen?’.

Elaine Springford van ApepDe organisatie van de studiereis is in handen van APEP (Atlantic & Pacific Exchange Program) en namens hen zorgt Elaine Springford er ter plaatse voor dat het programma op rolletjes loopt.

Contact

U kunt op verschillende manieren contact opnemen met het Nibud.

Ga verder

Laat een bericht achter

Uw E-mailadres wordt niet gepubliceerd. Alle velden zijn vereist.

Geschreven door

Anna van der Schors

Anna van der Schors

Sr. Wetenschappelijk medewerker

medewerker

Minou van der Werf

Minou van der Werf

Senior wetenschappelijk medewerker

medewerker

Contact

U kunt op verschillende manieren contact opnemen met het Nibud.

Ga verder

Anderen actueel

05 juni 2018

Voor één dag arm: ervaar financiële stress

lees meer ›Blog
13 februari 2018

Man – Vrouw

lees meer ›Blog

Factsheet Geld en Relatie (2018)

Hoe gaan mannen en vrouwen om met de huishoudfinanciën?

lees meer › Onderzoeksrapport

Opkomst verhogen met een sms (2017)

Nibud-experiment leidt tot nieuwe werkwijze Groningse Kredietbank.

lees meer › Onderzoeksrapport

Lezing Gek met geld

Lezing Gek met geld

De psychologische principes achter omgaan met geld.

meer info › Diensten
08 augustus 2017

Masterclass Financieel gedrag in New York

lees meer ›Blog

Lezing Jongeren

Lezing Jongeren

Hoe komen jongeren rond? Hoe zit het met schulden?

meer info › Diensten

Lezing Financieel gedrag – interventies

Lezing Financieel gedrag – interventies

Over gedragsbeïnvloeding en effectiviteit.

meer info › Diensten

Onderzoek gedragsinterventies in schuldhulpverlening

Samen met Delta Lloyd Foundation doet Nibud onderzoek naar gedragsinterventies.

lees meer › Praktijkverhaal

Kans op financiële problemen (2016)

Hoe mensen met hun geld omgaan is belangrijker dan hoogte inkomen.

lees meer › Onderzoeksrapport

Nibud-vuistregels gezond financieel gedrag

De vuistregels Check, Plan, Spaar, Bewaar helpen consumenten om geldproblemen te voorkomen.

lees meer › Artikel

Het bevorderen van financiële zelfredzaamheid (2016)

Literatuurstudie naar gedragsinterventies bij schuldhulpverlening.

lees meer › Onderzoeksrapport