Geschreven door

Minou van der Werf

Minou van der Werf

Senior wetenschappelijk medewerker

medewerker

Marcel Warnaar

Marcel Warnaar

Senior wetenschappelijk medewerker

medewerker

Arjan Vliegenthart

Arjan Vliegenthart

Directeur-bestuurder

medewerker

Liveblog studiereis financieel gedrag Dublin

Weblog | juni 2019 | afgerond

Financieel gedrag: dat was het thema van de studiereis naar Dublin die het Nibud recent organiseerde. Met een groep van circa 30 deelnemers bezochten we verschillende experts en organisaties in Dublin, om zo onze kennis te vergroten. In dit blog vindt u onze inzichten.

Updates

Terug vol energie en inspiratie

21 juni, 20:00 uur | Arjan Vliegenthart

Het gaat op veel terreinen goed met Ierland, kunnen we op basis van onze studiereis vaststellen. De economie boomt, vooral op het gebied van farmacie en ICT. Het land is in trek en dat merk je ook in de huizenmarkt, die de lucht in schiet.

Maar de voorspoed is broos en niet gelijk over de samenleving verdeeld. Het land kampt nog steeds met de naweeën van de bankencrisis van een decennium geleden. De crisis heeft diepe wonden geslagen in de Ierse samenleving. En van de huidige bloei profiteert lang niet iedereen, getuige het grote aantal dak- en thuislozen die je in Dublin ziet.

De bankencrisis heeft tot tal van nieuwe initiatieven rond budgetbeheer, schuldhulp en hypotheken geleid. Veel van deze initiatieven staan, in vergelijking met Nederland, nog wel in de kinderschoenen. Er wordt wel opvallend vaak actief gebruik gemaakt van inzichten uit de gedragspsychologie.

Zo hebben we veel geleerd over de waarde van het pretesten van interventies. We zagen zowel bij het ESRI (21 juni) als bij de SEAI (20 juni) voorbeelden experimenten die zelfs met kleine groepen al verrassende resultaten opleveren. Als onderzoeker kun je zo dus snel bijsturen naar de meest effectieve methode om gedrag te veranderen.

Met een koffer aan informatie en een rugzak met inspiratie zijn we weer terug. Vol energie om de inzichten die we in Ierland hebben opgedaan, in te zetten in de Nederlandse praktijk. Door beleid meer te voeden met wetenschappelijke inzichten die het Nibud als geen ander kan vertalen in handelingsperspectief.

En door de partners, met wie we een aantal dagen mochten optrekken, straks weer opnieuw op te zoeken om onze samenwerking ook in Nederland verder uit te bouwen. Zodat de opgedane kennis van de afgelopen dagen niet achterblijft in het lege glas Guinness in een Ierse pub.

Experimenteren in het laboratorium

21 juni, 09:30 uur | Marcel Warnaar

Professor Pete Lunn ontvangt ons in het ESRI, samen met vier van zijn teamleden. Na een korte introductie worden we in vier groepen verdeeld en doen we mee met één van de experimenten die het ESRI in hun “laboratorium” uitvoert.

De schrijver van deze blog-update mocht een aantal keuzes maken of hij bij zijn pensionering liever 450.000 euro ineens uitgekeerd kreeg of 1.500 euro per maand gedurende de rest van zijn leven.

Door te variëren in de volgorde van de informatie of de vraagstelling blijken consumenten andere keuzes te maken. Zelfs zoiets banaals als informatie links of rechts op een pagina zetten, bleek van grote invloed.

Zoals blijkt bij een tweede experiment, waarbij het de hypothese was dat mensen minder calorierijk eten zouden bestellen, als je op het menu de calorieën vermeldt. Als je die calorieën aan de rechterkant van het menu zet, wordt dat beter onthouden en wordt er minder besteld.

Het onderzoek was overigens geniepig opgezet. De proefpersonen moesten eerst andere opdrachtjes doen, en kregen tussendoor de gelegenheid om iets te bestellen voor de lunch. En dat laatste was dus het experiment!

Experiment drie ging over investeringen van het waterschap in Schotland en of huishoudens bereid waren een hogere rekening daarvoor te accepteren. Dat antwoord is ja, mits het in hun ogen goed besteed werd en de resultaten op korte termijn geboekt werden.

Een vierde zat op hetzelfde terrein waarop het Nibud vorig jaar een onderzoek heeft uitgebracht, over hoe mensen beslissen bij het aangaan van een lening. ESRI had een experiment gedaan met verschillende defaults van de looptijd van de lening. En ja, dat maakt uit. Zet je hem standaard op 1 jaar, dan worden kortere looptijden gekozen dan wanneer hij standaard op 5 jaar staat.

Een interactieve bijeenkomst bij het ESRI, die veel inspiratie gaf tot mogelijkheden in Nederland.

Gedrag verandert door ego?

20 juni, 15:00 uur | Minou van der Werf

Als laatste bezoeken we de Sustainable Energy Authority of Ireland (SEAI). We wanen ons in een Mad Men-achtige omgeving, met muren die bestaan uit houten panelen en enorme leren stoelen. Dit is het eerste en enige bedrijf dat we bezoeken, dat zich niet (volledig) richt op financiën, maar op energie.

We hebben SEAI echter gekozen omdat ze al ver zijn met het implementeren van gedragsinzichten in hun beleid, waardoor ze ons veel voorbeelden kunnen geven. En net als bij financiën, moeten mensen bij energie ook vaak op de korte termijn kosten maken, om uiteindelijk voordelen te hebben op de lange termijn.

Het doel van SEAI is om gedrag van mensen te veranderen, zodat ze hun energieverbruik verminderen of het gebruik van duurzame energie vergroten. Karl Purcell neemt ons mee in hoe SEAI duurzame beslissingen stimuleert, en dat doen ze op veel verschillende manieren. Ik zal een paar voorbeelden geven:

  • Inspelen op het ego
    Met behulp van 7 verschillende brieven hebben ze getest hoe ze mensen konden stimuleren om warmtepompen te gebruiken. De meest effectieve brief was degene die inspeelde op het ego van mensen, en startte met: “You have been selected as likely to be eligible for a grant up to € 3.700“.
  • Elektrische auto
    Mensen waren meer bereid om in elektrische auto’s te investeren als werd gecommuniceerd over de gebruikskosten in plaats van de aanschafkosten, of de kenmerken van de auto.
  • Watt do you think?
    In een onderzoek hebben ze mensen gevraagd naar hun energieverbruik. Hierover werden drie vragen gesteld:
  1. How much electricity would you say you use in a year?
  2. If I told you the average Irish household used 4,200 KWh a year, would you say you use more or less?
  3. If you had to think about factors about you and your home that might help you make a more accurate guess, what factors would you consider? House type? Age? Income?

De tweede vraag was echter niet voor iedereen hetzelfde. De ene groep kreeg een gemiddelde van 4,200 KWh per jaar te zien en de andere een andere hoeveelheid. Aan ons werd ook gevraagd wat we dachten dat invloed had op het verbruik dat mensen aangaven. Huishoudtype toch in ieder geval? Het antwoord is nee. Het enige dat invloed had op de hoeveelheid energie die mensen aangaven te verbruiken, was het anker dat ze werd gegeven.

Dit zijn slechts een paar voorbeelden die Karl en zijn collega’s ons gaven. Maar niet getreurd, want in september komt het SEAI met een rapport over wat ze tot nu toe allemaal gedaan hebben op het gebied van gedragswetenschappen.

Ik wil dit blog afsluiten met een antwoord dat Karl gaf op een vraag die uit de groep gesteld werd over hoe ethisch het bij de SEAI wordt gevonden om te experimenteren met verduurzamingsbeleid. Karl’s reactie: “If you roll out a policy, and you do not test it, you are experimenting on people, you are just not learning anything“.

Het enige wat ik hier, en op de rest van zijn presentatie kan zeggen is: hear, hear!

Financiële gezondheid

20 juni, 11:30 uur | Marcel Warnaar

Het tweede deel van de ochtend spendeerden we bij de Bank of Ireland. Dat is niet de centrale bank (welke we eerder bezochten zoals je in eerdere updates kon lezen), maar één van de grootste commerciële banken.

Bij binnenkomst staat op de klapdeurtjes direct een mooie spreuk: Financial wellbeing begins here.

Ook verderop in de bank zien we allerlei verwijzingen en teksten. Het blijkt dat deze dagen de Week van het Geld was voor de bankmedewerkers, om ook hen bekend te maken met financial wellbeing.

Het concept van financieel welzijn binnen deze bank is relatief nieuw. Het doel is om mensen op financieel gebied betere keuzes te laten maken. Onderdeel daarvan is het verhogen van het vertrouwen van consumenten: in hun eigen kunnen, maar ook in de bank. Want na de crisis was het vertrouwen in banken flink gedaald. Ook nu, terwijl de Ierse economie aan het groeien is, heeft maar 21% vertrouwen in banken. Ter vergelijking: in Nederland is het vertrouwen in banken 43%.

Anderhalf jaar geleden is de Bank of Ireland begonnen om financieel welzijn als rode draad in de bank op te nemen, nu zijn de eerste tools ontwikkeld en beschikbaar. Naast een programma om lessen te geven op scholen (waarbij Nederland één van de voorbeelden is geweest, is een belangrijke, eerste tool een financial health check. Door het beantwoorden van acht vragen over Spend Borrow Save en PLAN komt er een score van 0 tot 100 uit. Nieuwsgierig naar de vragen? Je kunt hier de financial health check doen.

Op basis van je antwoorden word je ingedeeld in één van de vier categorieën:

  1. Thriving: Je bent goed bezig: nu in het heden, maar ook voor lange termijn doelen;
  2. Managing: Je komt nu rond, maar hebt weinig reserves voor op de lange termijn;
  3. Stretched: Je leeft van maand tot maand, van je ene salarisbetaling  tot de volgende;
  4. Struggling: Je hebt (geld)problemen.

Op basis van de uitslag krijg je een aantal tips, maar ook kun je meer informatie opvragen of een adviesgesprek aanvragen. Op zich zijn dat natuurlijk goede initiatieven, maar of dit nu dé manier is om het vertrouwen in de bank terug te winnen, daarover hebben wij zo onze twijfels.

Wie helpt wie?

20 juni, 09:30 uur | Arjan Vliegenthart

“Ten tijde van de bankencrisis redde de Ierse belastingbetaler de banken. In hoeverre zijn de banken bereid Ieren te redden?”

Dat is volgens the Insolvency Service of Ireland de maatschappelijke vraag achter hun werkzaamheden.

Na de crisis ging de regelgeving over failliet gaan en financiële sanering behoorlijk op de schop. De crisis had veel huishoudens geraakt en vooral op het gebied van hypotheken waren grote achterstanden ontstaan. De nieuwe regelgeving verkortte het proces waarin mensen financieel gesaneerd kunnen worden van 6 naar 1 jaar. Voorheen was dat zelfs nog 12 jaar. Daarnaast kwamen er extra regelingen om mensen met hypotheekschulden te helpen.

Maar een nieuwe regelgeving betekent niet altijd de oplossing van het probleem. Want wat in theorie goed mag werken, kan in de praktijk nog heel lastig zijn. Afgelopen jaar raakten er amper 400 mensen dankzij de nieuwe regelgeving uit de schulden. Dat zouden er volgens de Insolvancy Service vier of vijf keer zoveel moeten zijn, als je naar de schulden kijkt die mensen hebben. Onbekendheid, schaamte, het speelt allemaal mee en zorgt ervoor dat er nog veel te doen is.

Dat is des te nijpender, omdat banken hun oninbare hypotheken aan andere partijen beginnen te verkopen. Wat dat op termijn betekent, is nog onduidelijk. Zorgen daarover zijn er wel. De meeste Ierse banken gaan in de praktijk nauwelijks tot huisuitzettingen over. Deels uit schuldgevoel, deels omdat de prijzen gekelderd waren en de verkoop daarom weinig opleverde. Of de nieuwe partijen dat, met stijgende huizenprijzen in de rug, ook zullen doen, is nog maar de vraag.

“Ik maak me zorgen dat we het momentum wel eens zouden kunnen verliezen”, hoorden wij van het hoofd van de Service, die er trots op was dat hij niet of nauwelijks mensen uit hun huis hoefde te zetten, als ze de schuldhulpverlening ingingen. Alle reden voor de Ierse instelling om extra tempo te maken met de grote groep mensen die nu nog niet bereikt worden.

Libertair paternalisme: sturing met vrijheid

19 juni, 16:30 uur | Arjan Vliegenthart

Professor Liam Delany komt wel aan zijn dagelijkse kilometers. Wie de hoogleraar tijdens zijn lezing door de zaal ziet tijgeren, heeft daar geen stappenteller voor nodig.

Delany is gespecialiseerd in de psychologie van economisch keuzegedrag en neemt ons in vogelvlucht mee door zijn vakgebied. Daarbij heeft hij vooral aandacht voor ‘nudgen’: het zo inrichten van keuzemogelijkheden dat het voor mensen makkelijker wordt om het meest rationele gedrag te vertonen.

Vanuit het idee van libertair paternalisme legt hij uit dat de staat mensen kan helpen om de juiste keuzes te maken, zonder hen te dwingen een bepaalde keuze te maken. Als voorbeeld laat hij de cijfers over orgaandonoren zien. In landen waar je automatisch donor bent, tenzij je ervoor kiest om dat niet te zijn, ligt het aantal donoren stukken hoger dan in landen waar je het niet bent, tenzij je aangeeft het wel te willen zijn. In dat opzicht zal de Nederlandse wetswijziging hierover wel de nodige gevolgen hebben.

De grootste uitdaging ziet Delany in Ierland op het gebied van pensioenen. Zoals we al eerder hoorden, heeft 46 procent van de Ieren hun pensioenvoorziening onvoldoende geregeld. Daar ligt nog een hele klus.

Bij mij blijft wel de vraag wat nu uiteindelijk de reikwijdte van het nudgen is. Zoals Marcel al eerder op dit blog schreef: als je leent met meer dan 100% rente, kun je proberen mensen te nudgen dat niét te doen. Je kunt het uiteindelijk ook verbieden. Maar daarin is Ierland toch echt een Angelsaksisch land. Keuzevrijheid geldt als groot goed en dwingende overheidsinterventie worden met de nodige argwaan bekeken.

Je lening én rente thuisbezorgd

19 juni, 14:30 uur | Marcel Warnaar

’s Middags zijn we te gast bij de Ierse Centrale Bank. Zij combineren de rol die in Nederland DNB en AFM heeft. Daar gaat het dus meer om het voorkomen van problemen door regulering. Bij de bank reageerde men nogal mysterieus op de vraag of er ergens in het gebouw eigenlijk nog Iers goud opgeslagen was. Misschien lag het wel in Engeland, wat in het kader van de Brexit nog wel een dingetje is natuurlijk.

De medewerkers van de Ierse Centrale Bank nemen namen ons mee in een fenomeen wat we in Nederland niet kennen: money lending. Dat wil zeggen dat geldverstrekkers aan huis komen om de lening te verstrekken, en ook thuis de aflossing en rente ophalen. Door de consumenten die daar afhankelijk van zijn (mensen die nergens anders meer een lening kunnen krijgen) worden die verstrekkers vaak als vriend gezien. Omdat zij immers een oplossing bieden als er zich een probleem aandient: de wasmachine gaat stuk, of er moet geld zijn voor de schooluniformen van de kinderen aan het begin van het schooljaar.

Toch zijn rentes van meer dan 100% natuurlijk niet bepaald een duurzame oplossing voor deze consumenten. Tel daarbij de agressieve manier van marketing en het gebrek aan een volwaardige kredietwaardigheidscheck op.

De Centrale Bank en wetgeving wil daarom ingrijpen, maar, vanuit ons persoonlijk oogpunt gezien, met fluwelen handschoenen. Veel verder dan een bovengrens op de rente kwamen de praktische discussies nog niet. De hoogte daarvan was ook nog niet duidelijk.

Eén van de leerpunten van de crisis was destijds het gebrek aan een volledige kredietregistratie. De Centrale Bank kreeg de opdracht dat op te zetten en heeft dat de afgelopen 2 jaar gedaan, door stukje bij beetje kredieten op te nemen. Inmiddels kunnen consumenten zelf gratis een overzicht van hun leningen opvragen, net als bij ons in Nederland bij het BKR kan. Voor verstrekkers en zelfstandigen is het niét gratis.

Wat wel in onze hoofden bleef rondspoken, is het daadwerkelijke, praktische gebruik ervan. Kredietverstrekkers zijn namelijk niét verplicht om de informatie uit de registratie daadwerkelijk te gebruiken bij de beoordeling van de kredietaanvraag. Een interessante extra daarin is de mogelijkheid voor de consumenten om een verklaring mee te geven aan hun dossier. De Centrale Bank dacht – wellicht naïef – dat daar alleen rationele verklaringen bij zouden komen. Dat ze allerlei scheldkannonades moesten censureren, daar kwamen ze in de praktijk pas achter.

Money Advice and Budgeting Service (MABS): inspirerende hulp voor Ieren met (risico op) financiële problemen

19 juni, 10:00 uur | Minou van der Werf

De tweede dag begint intensief: we krijgen van 10:00 tot 13:30 uur presentaties van zes verschillende mensen. Een leerzaam programma, aan de bak dus!

We beginnen met de Money Advice and Budgeting Service, kort gezegd: de MABS. Onze delegatieleider (en hoogleraar van onze leerstoel,  prof. dr. Wilco van Dijk) heeft zijn huiswerk goed gedaan en begint de sessie door te vertellen over een review die hij op de website zag, zodat we meteen een idee krijgen van wat MABS voor mensen doet:

“In a time of deep despair, my MABS money adviser helped me – and by extension my young family – to overcome the obstacles that presented themselves. In direct contrast to the behaviour of the callous financial institutions, her empathy, understanding and kindness should make your organisation proud. She set out a plan that has helped me reach this stage, and her thorough professionalism was intertwined with compassion as she helped me to convince myself that I was not the criminal the financial institutions made me feel like.”

Wat MABS voor Ieren met (risico op) financiële problemen doet, is behoorlijk indrukwekkend. Van een telefonische helpdesk, persoonlijke begeleiding en advies, tot het afsluiten van leningen voor mensen die niét bij andere kredietverstrekkers terechtkomen. Waar wij in het Nederlandse systeem de schulddienstverlening lokaal hebben geregeld, lijkt dit in Ierland grotendeels genationaliseerd te zijn en door MABS te worden geregeld. Al bezoeken we morgen ook de Insolvancy Service of Ireland, die op dit gebied ook mensen helpen. Hoe de taken tussen deze twee verdeeld zijn, is voor ons dus nog niet helemaal duidelijk.

Daarnaast spreken we de Competition and Consumer Protection Commission. Deze partij kun je het best te beschrijven als een combinatie van de ACM (Autoriteit Consument & Markt), de Consumentenbond, Wijzer in Geldzaken en het Nibud. De  Competition and Consumer Protection Commission doet onderzoek naar financieel welzijn in Ierland, je kunt er (financiële) producten vergelijken en je kunt bij ze terecht (online of telefonisch) voor vragen over persoonlijke financiën en je rechten als consument.

Een paar weetjes uit de bijeenkomst bij het MABS:

  • Circa een kwart van de Ieren kan (heel) moeilijk rondkomen. Iets meer dan de helft (52%) komt nu wel oké rond, maar heeft niet heel veel te besteden en 25% van de Ieren wordt gecategoriseerd als ‘financially secured’.
  • De telefonische helpdesk van MABS is van 9:00 tot 20:00 uur bereikbaar. De avonduren zijn erg druk. Dit is niet gek, want lang niet alleen de mensen met een uitkering hebben te maken met financiële problemen: 41% heeft wel een baan, maar toch moeite met rondkomen. Je kunt ook een voicemail inspreken of een e-mail sturen, het MABS belt je dan de volgende ochtend terug.
  • In Ierland bouwen werknemers niet automatisch een pensioen op. Ze zijn het systeem nu wel aan het veranderen, omdat ze zien dat hier een probleem zit. Op dit moment heeft ongeveer de helft van de Ieren die met pensioen zijn géén pensioen opgebouwd en van degenen die het wel hebben varieert de hoogte (en in hoeverre het toereikend is) sterk. Er is wel een soort AOW, die 250 euro per week bedraagt, maar dit is voor de meeste mensen niet genoeg om goed van rond te kunnen komen.
  • Ruth Killeen sluit de ochtend af. Zij is een fulltime adviseur aan de universiteit van Maynooth en helpt studenten met geldzaken. Het is duidelijk dat ze een drukke baan heeft: in collegejaar 2018/2019 heeft ze 1.431 studenten geholpen met hun geldzaken. Ook hier zien we weer een opvallend verschil tussen Nederland en Ierland: in Ierland verstrekt de overheid geen studentenleningen. Studenten kunnen hiervoor terecht bij de reguliere bank. De terugbetaalregels zijn hierdoor ook behoorlijk veel strenger dan in Nederland. Studenten moeten bijvoorbeeld vaak al beginnen met terugbetalen, terwijl ze nog aan het studeren zijn. Ook is er in Ierland geen optie om afbetalen uit te stellen totdat de student een baan heeft gevonden.

Ontmoeting met Nederlandse ambassade in Dublin

18 juni, 14:00 uur | Marcel Warnaar

Vanmiddag werden we welkom geheten door de Nederlandse ambassadeur in Ierland, Adriaan Palm. Hij was pas net weer op de ambassade, na alle werkzaamheden die het staatsbezoek van koning Willem-Alexander en koningin Maxima met zich hadden meegebracht. Het voordeel hiervan is wel dat hij nu volkomen up-to-date is met de situatie in Ierland.

Hij schetste een tweeledig beeld van Ierland. Enerzijds kant gaat het erg goed met de economie. De IT-bedrijven, zoals Google en Facebook, zorgen voor groei. Maar het gebrek aan voldoende woningen zorgt anderzijds ook voor prijsopdrijving op de woningmarkt, zowel voor koopwoningen als de huursector. En wie in of rond Dublin wil wonen, loopt vast in het autoverkeer. Dit hadden we zelf al gemerkt aan de busrit en de vele, vele stoplichten. De gemiddelde snelheid per auto in Dublin is slechts 9 kilometer per uur. Het stimuleren van de fiets als vervoermiddel is dan ook één van de aandachtspunten van de Nederlandse ambassade.

Voor de Nederlandse grote steden is dit een herkenbaar probleem. Zijn woningen in Dublin voor de modale Ier nog wel te betalen? Wat de situatie in Ierland bovendien nog moeilijker maakt, is een gebrekkiger sociaal vangnet, gecombineerd met weinig huurbescherming. Een huurachterstand leidt dan al snel tot huisuitzettingen. Dublin telt ruim 10.000 daklozen!

Ierland heeft bovendien nog een extra uitdaging: de Brexit. De onzekerheid daarover werkt verlammend. Vooral voor de landbouw en de transportsector. De landbouw exporteert het grootste deel naar Engeland. Maar voedsel is bederfelijk: langdurige grenscontroles kunnen eigenlijk niet, en als je je spullen niet in Engeland kunt verkopen, waar dan wel? En krijg je dan nog een redelijke prijs? De landbouwsector is in Ierland toch al sappelen: als de vele, part-time werkende boeren stoppen, wat betekent dat voor de leefbaarheid van het platteland? Wat de regering in ieder geval wil doen, is gratis breedband aanleggen in heel Ierland.

De Brexit is echter niet alleen economisch een probleem, zoals voor Nederland. Het raakt de Ieren veel dieper, omdat de verwevenheid met Noord-Ierland groot is. Een echte grens zou de gewelddadigheden uit het verleden weer doen herleven, is de algemene vrees.

Zo lijkt Ierland een land met twee gezichten: een groep waar het goed mee gaat, en een groep die niet mee kan komen. Ons programma leidt ons de komende dagen naar inzichten aan beide kanten van die kloof. We keep you updated!

De kennismakingsbijeenkomst

13 juni | Minou van der Werf

Een goede voorbereiding is het halve werk! Kennismaken met de groep, tickets uitdelen, het programma doorlopen en de dresscode bespreken. Er reizen 29 mensen mee met deze studiereis, met allerlei verschillende achtergronden: overheid, maatschappelijke organisaties, banken, verzekeraars, en meer.

Samen met Frank Wagemans, senior beleidsmedewerker bij het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, vertel ik over een project waarbij we onderzoeken hoe we bewust lenen bij studenten kunnen bevorderen. De groep heeft al een inkijkje gekregen in de eerste resultaten. Nieuwsgierig? Houd dan onze website in de gaten! Na de zomer komt het onderzoek naar buiten.

Gedragsinzichten

Het Nibud organiseert deze reis voor organisaties uit haar netwerk met expertise op het gebied van financieel gedrag. Na Londen, Kopenhagen, New York, Tallinn en Helsinki, bezoeken we in 2019 Dublin. Hier bevinden zich veel organisaties die gedragsinzichten innovatief gebruiken om gezond (financieel) gedrag te bevorderen. Daarnaast krijgen we inzicht in welke problemen er in Ierland spelen op het gebied van huishoudfinanciën en hoe de Ieren tegen de Brexit aankijken.

De organisatie van de studiereis is, net als de andere jaren, in handen van APEP (Atlantic & Pacific Exchange Program) en namens hen zorgt Elaine Springford er ter plaatse voor dat het programma op rolletjes loopt.

Contact

U kunt op verschillende manieren contact opnemen met het Nibud.

Ga verder

Reacties (1)

  • Berry Hulshof op 05 juli 2019, 00:53

    Hartstikke interessant

    Beantwoorden

Laat een bericht achter

Uw E-mailadres wordt niet gepubliceerd. Alle velden zijn vereist.

Geschreven door

Minou van der Werf

Minou van der Werf

Senior wetenschappelijk medewerker

medewerker

Marcel Warnaar

Marcel Warnaar

Senior wetenschappelijk medewerker

medewerker

Arjan Vliegenthart

Arjan Vliegenthart

Directeur-bestuurder

medewerker

Contact

U kunt op verschillende manieren contact opnemen met het Nibud.

Ga verder

Anderen actueel

28 oktober 2019

Positieve reacties van klanten op zelf betaaldatum kiezen

lees meer ›Nieuwsbericht

Gedragswetenschappers Nibud onderzoeken betaalgedrag

Voor incassobureau Flanderijn onderzocht het Nibud het effect van eigen keuze in betaaldatum.

lees meer › Praktijkverhaal

Onze werkwijze bij gedragsveranderingsprojecten

Het Nibud werkt met een 5-stappenmodel om succesvolle gedragsverandering te bereiken.

lees meer › Artikel

Het GAST-model voor gedragsverandering

Wilt u gezond financieel gedrag stimuleren? Zet het GAST-model in.

lees meer › Artikel

Rapport Geldzaken in de praktijk 2018-2019

Hoe organiseren Nederlanders de afgelopen 15 jaar hun geldzaken?

lees meer › Onderzoeksrapport

Gedragsverandering: wat doen we voor u?

Het Nibud helpt professionals die gericht zijn op het veranderen van financieel gedrag. We inspireren, adviseren en doen onderzoek.

lees meer › Artikel

Leerstoel met universiteit Leiden

Door kennis en expertise te bundelen, komen we meer te weten over het economisch keuzegedrag van de consument.

lees meer › Artikel

Lezing Gek met geld

Lezing Gek met geld

De psychologische principes achter omgaan met geld.

meer info › Diensten

Verantwoord financieel gedrag bevorderen (2017)

Financiële educatie kan effectief, mits op een goede manier aangepakt.

lees meer › Onderzoeksrapport

Onderzoek gedragsinterventies in schuldhulpverlening

Samen met Delta Lloyd Foundation doet Nibud onderzoek naar gedragsinterventies.

lees meer › Praktijkverhaal

Financieel gedrag en psychologische principes (2015)

Financiële keuzes van consumenten worden beïnvloed door psychologische concepten.

lees meer › Onderzoeksrapport
18 april 2019

Nibud: Kwart van huishoudens weet niet of ze recht hebben op toeslagen

lees meer ›Persbericht