Geschreven door

Anna van der Schors

Anna van der Schors

Sr. Wetenschappelijk medewerker

medewerker

Automatische pensioenopbouw versus keuzevrijheid?

Weblog | 4 oktober 2018

Het Nibud pleit voor automatische pensioenopbouw, in een onderzoeksrapport dat vandaag is gepubliceerd. Dat betekent automatische pensioenopbouw, niet alleen voor alle werkenden, maar ook voor zelfstandigen. Wél met een opt-out mogelijkheid, wat betekent dat je zonder tegenbericht automatisch meedoet, maar de mogelijkheid hebt ervan af te zien, mits je dat zelf aangeeft. Een advies waarvan we verwachten dat het flink wat reacties zal opleveren.

Automatisch pensioen opbouwen druist toch in tegen de hele bedoeling van meer keuzevrijheid? Waarom laat je mensen niet zelf beslissen hoe ze hun oude dag willen regelen? Als wetenschappelijk onderzoeker die nauw betrokken is geweest bij het rapport, vind ik dat deze standaardoptie van automatische opbouw de keuzevrijheid juist niét beperkt. Waarom, dat leg ik graag uit aan de hand van drie stellingen.

Keuzevrijheid en keuzes uitbesteden zijn niét elkaars tegenovergestelde

Keuzevrijheid is een prachtig woord. Wie wil er geen vrijheid hebben in het maken van eigen keuzes? Bovendien: wie wil er betutteld worden? In de praktijk blijkt echter dat mensen graag keuzevrijheid hebben, maar die vrijheid lang niet altijd benutten. Uit onderzoek van Van Dalen en Henkens blijkt dat deelnemers van pensioenregelingen vrije keuze wensen, maar tegelijkertijd keuzes graag uitbesteden en automatisch geregeld willen hebben. Ongeveer 1 op de 6 werknemers vindt volledige keuzevrijheid daadwerkelijk belangrijk.

Een opt-out is een goede manier om keuzevrijheid te behouden en gunt mensen de mogelijkheid hier persoonlijk vanaf te wijken. Bijvoorbeeld als iemand zelf voor voldoende financiële zorgt om de uitgaven na pensionering te dekken.

Keuzevrijheid: op welk gebied?

De betekenis van keuzevrijheid is bij pensioenen niet altijd helder. Is het keuzevrijheid in de opbouw van het pensioen? Of juist keuzevrijheid op het moment dat het pensioen wordt uitgekeerd?

‘Flexibel pensioenstelsel is goed voor de welvaart’, kopte nu.nl twee weken geleden. In eerste instantie klinkt zo’n titel alsof er in brede zin meer vrijheden moeten komen. Maar als je het nieuwsbericht goed leest, pleit men enkel voor meer keuzemogelijkheden in de uitkeringsfase van het pensioen.

Diezelfde week berichtte de AFM: ‘Keuzevrijheid pensioendeelnemers biedt inzichten voor discussie over pensioenstelsel’. Dat onderzoek ging juist over de opbouwfase van het pensioen. Conclusie: pensioendeelnemers met keuzevrijheid nemen niet altijd financieel verstandige beslissingen.

Het Nibud is daarom voorstander van verplichte automatische pensioenopbouw, maar wil dit niet ten koste laten gaan van flexibiliteit in de uitkeringsfase. We willen bijvoorbeeld dat er meer wordt gekeken naar de mogelijkheid om de waarde van de woning makkelijker te verzilveren, zonder dat iemand hoeft te verhuizen.

Mensen vinden een goed pensioen belangrijk, maar komen niet of te laat in actie

Iedereen vindt het belangrijk om een goed pensioen te hebben, dat weten we uit onderzoeken. Tegelijkertijd wordt het pensioen als meest complex ervaren om te regelen. Mensen willen hun pensioen wel regelen, maar daadwerkelijk tot actie overgaan, gebeurt niet.

Inzichten vanuit gedragswetenschappen tonen keer op keer aan dat naar de (verre) toekomst kijken heel lastig is voor mensen. Dat is niet voor niets. Mensen zijn geneigd om het heden meer te waarderen dan de toekomst. Ook is het moeilijk om verleidingen en beloningen op de korte termijn te weerstaan. Dat kan ertoe leiden dat mensen liever nu geld uitgeven, in plaats van geld opzij zetten voor later.

Mensen zijn vaak te rooskleurig over de toekomst. Ze denken dat het of wel goed komt of dat ze tegen die tijd wel een oplossing vinden. Daarnaast is geld opzij leggen voor pensioenen extra lastig. Het pensioen is iets dat hoort bij verouderen, wat onbewust als negatief wordt ervaren.

Ook speelt onzekerheid een grote rol speelt bij hoe mensen over pensioenen denken. Het betreft een lange periode waarin nog van alles kan gebeuren. Zowel op persoonlijk vlak als macro-economisch gezien. Dat kan verlammend werken om actie te ondernemen. En dus doen mensen maar niks.

De meerderheid van de mensen is geen financieel expert. De financieel-economische kennis is beperkt. Enerzijds is het lastig in te schatten welk bedrag mensen opzij moeten zetten om pensioen op te bouwen. Anderzijds is het maken van de juiste inschatting tussen rendement en risico lastig.

Ook in andere landen, ongeacht het pensioensysteem, de eigen verantwoordelijkheid en keuzevrijheid in de pensioenopbouw, geldt dat slechts een klein deel zelf actief bezig is met pensioenen.

Met deze kennis wil het Nibud voorkomen dat mensen vlak voor pensionering voor grote financiële verrassingen komen te staan. Of de laatste jaren van hun leven met financiële zorgen zitten. Als iemand zelf voor een appeltje voor de dorst heeft gezorgd, is dat heel mooi. Maar het merendeel van de mensen doet dat niet.

Daarom pleit ik voor automatische pensioenopbouw. Mét opt-out mogelijkheid.

Contact

U kunt op verschillende manieren contact opnemen met het Nibud.

Ga verder

Reacties (8)

  • Peter Bout op 04 oktober 2018, 13:50

    Dat klinkt allemaal heel mooi maar wat dacht men dan van de personen die tijdens de crisis werkzoekende zijn geworden en nu weer aan de slag gaan via een uitzendbureau. Ik ben nu al weer bijna een jaar aan het werk maar ik bouw geen pensioen op. Het salaris is niet toereikend genoeg om geld opzij te leggen. 3 jaar WW gehad maar ook daarvoor 2x als scheefhuurder een extra verhoging ontvangen waar ik nu nog steeds voor betaal. Regelingen klinken allemaal zo mooi maar benaderen vaak niet de realiteit. Dit komt omdat de politiek niet meer weet wat er in de maatschappij af speelt...wat mensen meemaken...zoveel slechte voorbeelden geeft. Als ik dingen roep en daar achteraf sorry voor zou zeggen was ik mijn baan al kwijt. Ik ben af en toe blij dat ik in een maand iets extra overhoud om een keer iets leuks te gaan doen.

    Beantwoorden
    • nibud op 04 oktober 2018, 14:16

      Hallo Peter, we begrijpen je reactie helemaal. Natuurlijk is het niet voor iedereen mogelijk om op dit moment direct stappen te zetten om (meer) aanvullend pensioen op te bouwen. De visie die het Nibud wil uitdragen is vooral gericht op beleidsmakers. We willen onder de aandacht brengen dat er groepen zijn die op dit moment niet genoeg pensioen (kunnen) opbouwen en dat er beleidsmaatregelen moeten komen om deze groepen te ondersteunen. Zodat het in de toekomst voor iedereen gemakkelijker of vanzelfsprekender wordt dat een redelijk pensioen wordt opgebouwd. Hartelijke groet, Nibud webredactie

      Beantwoorden
  • Marco Kemper op 04 oktober 2018, 21:33

    Wat in deze discussies altijd opvalt, dat alles gaat over inkomensopbouw. Maar... van elke euro die we verdienen, moeten we minstens 37% betalen of ca. 19% voor een gepensioneerde. Betekent wel dat slechts 81% of minder over blijft om van te leven. Nu investeren in minder kosten in de toekomst (aflossen hypotheek, duurzame energievoorziening etc.) is feitelijk veel gunstiger, minder lasten betekent ook minder inkomen nodig en daarover betaal je geen belasting! Helaas komt dit nauwelijks aan bod in dit soort discussies.

    Beantwoorden
  • nibud op 05 oktober 2018, 11:49

    Hallo Marco, Inderdaad is dit ook een belangrijke invalshoek. We besteden hier wel aandacht aan op momenten dat het passend is, en zullen er alert op blijven. Nibud webredactie

    Beantwoorden
  • Wil op 05 oktober 2018, 15:35

    Wij hebben wel een pensioen opgebouwd alleen is mijn man bijna 20 jaar geleden overleden, ik krijg nog maar 1/3 van wat mijn man zou krijgen en bovendien hebben de pensioenfondsen alles opgemaakt. ik heb al 20 jaar hetzelfde sterker nog het is steeds minder geworden de belofte was welvaartsvast pensioen niks verplichte pensioen opbouw

    Beantwoorden
  • Manita Koop op 19 oktober 2018, 10:21

    Die huurverhoging is een prijsopdrijvende ramp voor de woningmarkt en voor veel huurders, met name voor mensen met wisselende inkomens en voor mensen die zelf moeten sparen voor mindere tijden.

    Beantwoorden
  • Wilmink op 21 oktober 2018, 12:44

    Bij wie kan ik info inwinnen over mijn netto inkomen ad 2000 euro. Gezin best at uit 1 echtpaar.

    Beantwoorden
    • nibud op 22 oktober 2018, 11:58

      Beste Wilmink, met onze Koopkrachtberekenaar maak je een persoonlijke berekening, passend bij jouw huishouden: https://www.nibud.nl/consumenten/koopkrachtberekenaar/ . Ook vind je in dit artikel voorbeeldberekeningen voor huishoudens in Nederland: https://www.nibud.nl/consumenten/nibud-koopkrachtplaatjes-grillig/. Hopende je hiermee voldoende te hebben geïnformeerd. Groeten, Nibud Webredactie.

      Beantwoorden

Laat een bericht achter

Uw E-mailadres wordt niet gepubliceerd. Alle velden zijn vereist.

Geschreven door

Anna van der Schors

Anna van der Schors

Sr. Wetenschappelijk medewerker

medewerker

Als iemand zelf voor een appeltje voor de dorst heeft gezorgd, is dat heel mooi. Maar het merendeel van de mensen doet dat niet. ”

— Anna van der Schors

Contact

U kunt op verschillende manieren contact opnemen met het Nibud.

Ga verder

Anderen actueel

10 december 2018

Correctie in berekeningen Nibud-rapport Koopkrachtontwikkelingen van werkenden en gepensioneerden 2010-2019

lees meer ›Nieuwsbericht
07 november 2018

Blog: Leuk, mijn pensioen regelen!

lees meer ›Blog
30 oktober 2018

Koopkrachtontwikkelingen gepensioneerden en werkenden van 2010 tot 2019

lees meer ›Nieuwsbericht
04 oktober 2018

Nibud: Automatische pensioenopbouw voor alle werkenden

lees meer ›Persbericht

Pensioen: hoe weet u hoeveel u straks heeft?

Zet in drie stappen op een rij welke inkomsten u na pensionering heeft.

lees meer › Artikel

Pensioen uitruilen

Is uitruilen van ouderdomspensioen naar partnerpensioen slim in uw situatie?

lees meer › Artikel

Lezing rondkomen na pensionering

Lezing rondkomen na pensionering

Hoe zetten we consumenten aan tot actie?

meer info › Diensten

Bestedingen van ouderen (2016)

De inkomens- en uitgavensituatie van toekomstig gepensioneerden.

lees meer › Onderzoeksrapport

De Nederlanders en hun pensioen (2015)

60% van de Nederlanders weet niet of hij na pensionering goed rond kan komen.

lees meer › Onderzoeksrapport

Pensioenschijf-van-vijf

Rekentool om inkomsten en uitgaven na pensionering op een rij te zetten.

lees meer › Tool
13 februari 2018

Man – Vrouw

lees meer ›Blog
19 januari 2018

Mijn kleine pensioen gaat in de grote pot

lees meer ›Blog