Hoe houd ik mijn eigen ik in de hand?

'Gek met Geld; over financiële psychologie': onder deze titel presenteerde sociaal-psycholoog Jaap van Ginneken onlangs zijn nieuwste boek. Met leuke en confronterende voorbeelden werd ons duidelijk gemaakt hoe irrationeel wij denken en handelen. Hoe houd je je eigen ik in de hand?

Irrationele keuzes

Of het nu gaat om geven, nemen, sparen, kopen of beleggen: wij laten ons meeslepen door zeer irrelevante aspecten die toch een sterke invloed op onze keuzes hebben. Het boek 'Gek met geld' staat vol voorbeelden van hoe we beïnvloed worden:

• 50% korting is een minder effectieve slogan dan 'koop er één en krijg een 2e gratis'.
• Kleine risico's worden volledig overschat: we hebben er veel meer voor over ons te verzekeren tegen de kans dat een meteoriet inslaat dan tegen een huis-, tuin- en keukenongelukje. Terwijl de meeste ongelukken toch in en om huis gebeuren.
• De fooien in een restaurant stijgen met wel 23% als je als ober een snoepje/bonbon neerlegt bij de rekening, vervolgens aanstalten maakt om weg te lopen, en dan toch terugloopt om heel demonstratief nog een tweede snoepje aan iedereen te geven. Ja ja, men had u die avond bijzonder aardig gevonden…

… en ga zo maar door… Heeft u een kind of kent u kinderen? Dan kunt u nu al eenvoudig vaststellen wat er van dit kind terecht komt. Bij een op het oog simpel experiment kregen kinderen een marshmallow voorgeschoteld. De onderzoeker zou de kamer uit gaan. Het kind werd voor een dilemma geplaatst: lekker die marshmallow op eten of wachten en dan later meer krijgen. De kinderen worden duidelijk getart (zie filmpje onderaan de pagina).

Tien jaar later werden dezelfde kinderen opgezocht. Degenen die beter tot uitstel in staat waren, bleken veel beter te functioneren: ze waren sociaal vaardiger, intelligenter en hadden meer zelfvertrouwen.

5 vuistregels om jezelf in de hand te houden

Terwijl ik het leuk vind om via deze voorbeelden te horen hoe ik zelf, en eigenlijk iedereen om mij heen, in elkaar steekt, geeft het toch ook een heel onbevredigend gevoel. Want als wij nu eenmaal genetisch zo in elkaar zitten? Hoe kunnen wij als professionals dat gedrag dan beïnvloeden? Heeft het werk bij het Nibud dan wel zin? Is er een OPLOSSING?

Gelukkig was ik niet de enige die met deze vraag worstelde. Het Geldmuseum stelde de interessante vraag: Wat kunnen wij als museum aan kinderen meegeven zodat zij zich niet door hun irrationaliteit te veel laten meeslepen en daardoor 'verkeerd' geldgedrag gaan vertonen? Van Ginneken gaf daarop 5 vuistregels, die zeker niet alleen voor kinderen gelden, maar die iedereen zou moeten toepassen:

1.    Bedenk goed: ben ik het die dit denkt? Zie ik het wel goed?
2.    Redeneer ik wel juist? Is het logisch?
3.    Spelen oneigenlijke gevoelens een rol?
4.    Overschat ik mijzelf niet?
5.    Laat ik me niet meeslepen door anderen?

En nu?

Dit klinkt heel mooi. Maar als ik me dat overal bij moet afvragen: volgens mij word je dan helemaal gek. Vermoeiend. En bovendien, hoe doe je dat: kan ik buiten mijzelf treden en dan tegen mijn eigen ik aankijken? Kan ik tegen mezelf zeggen dat ik op dat moment irrationeel handel? Ziet die andere ik van mij dan wel waar ik de mist in ga? De crux is toch juist dat ik niet door heb dat ik me laat leiden door zaken die er totaal niet toe doen? Als ik dat wist, had ik het niet gedaan!

Ik heb het antwoord hierop, de oplossing, nog niet volledig gevonden. Natuurlijk snap ik dat er bepaalde mechanismen zijn, zoals verkooptrucjes en trucjes uit de reclamewereld, die je kunt leren doorzien, waardoor je daar alerter op bent. Als Nibud is het ook goed mensen daar op te attenderen. Maar hoe je mensen de baas leert te zijn over hun eigen ik, vind ik nog steeds lastig.
Het lijkt me het beste om maar eens te beginnen met het boek en me nog meer bewust te worden van hoe wij mensen in elkaar zitten. En dat raad ik eigenlijk iedereen aan, zo'n nieuwe kijk biedt interessante stof tot denken!

Print

Stuur door