Jubileumsymposium
Een feestelijk symposium over de huishoudportemonnee: daarmee vierde het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting op donderdag 12 november zijn 30-ste verjaardag. Plaats van handeling was het Geldmuseum in Utrecht. Naast alle genodigden was het Nibud zeer verheugd met de aanwezigheid van Hare Koninklijke Hoogheid Prinses Máxima.
Sprekers waren minister van OC&W Ronald Plasterk; directeur van het Geldmuseum Heleen Buijs; hoogleraar persoonlijke financiële planning Henriëtte Prast en Gerjoke Wilmink, directeur van het Nibud. De heer Ton Oster, voorzitter van Nibud, opende het symposium.
Minister Plasterk over het huishoudboekje in 1939 en nu
Minister Ronald Plasterk verving minister Wouter Bos, die verhinderd was vanwege het AOW-debat. Ontroerend was het verhaal van minister Plasterk over zijn vader, die als zoon van een vluchteling kort voor de Tweede 
Wereldoorlog geconfronteerd werd met de armoede in Nederland. Voor zoiets noodzakelijks als een paar schoenen, moest een gloedvol betoog opgesteld worden voor de verantwoordelijke autoriteiten. Zelfs voor noodzakelijke uitgaven was geld schaars, en dat maakte het huishoudboekje voor elk gezin een belangrijk hulpmiddel. Elke besteding werd pas na lang wikken en wegen gedaan, en vervolgens zorgvuldig genoteerd.
Geldmuseum geeft expositie cadeau
Ook de bijdrage van Heleen Buijs ging over het verleden van het huishoudboekje. Het Geldmuseum doet onder andere onderzoek naar geldcultuur, naar omgaan met geld in historisch perspectief. Het verjaardagscadeau van het Geldmuseum aan het Nibud is dan ook een expositie over het gebruik van het huishoudboekje in het verleden. Zo rond de Tweede Wereldoorlog was het heel normaal dat huisvrouwen hun uitgaven nauwgezet bijhielden. Daarvoor konden zij kiezen uit een groot aantal speciale kasboeken, waarin de verschillende uitgavenposten al dan voorgedrukt waren. Het Geldmuseum heeft inmiddels een flinke collectie van dit soort huishoudboekjes, en heeft daar nu dus een expositie over ingericht. Heleen Buijs nodigde prinses Máxima uit om deze expositie tijdens de pauze te bezichtigen.
Spaarbiggetjes onderdeel van jongerenproject
Nog voor de pauze maakte Gerjoke Wilmink bekend wat het Nibud met een ander verjaardagscadeau gaat doen: de donaties die het Nibud van een groot aantal organisaties heeft ontvangen om een jongerenproject te kunnen starten. Dit was de enige cadeauwens van het Nibud voor zijn verjaardag. Het jongerenproject houdt kort gezegd in dat er in 2010 een aantal prijsvragen wordt georganiseerd, waarin jongeren worden aangespoord om hun visie te geven op sparen in de toekomst. De prijsvragen worden
georganiseerd via de scholen. Middelbare scholieren worden via Youtube opgeroepen om mee te doen aan de prijsvraag. Daarvoor is inmiddels een wervend spotje gemaakt. Voor de jongste groep basisscholieren is al een bouwplaat van een spaarbiggetje ontwikkeld. Een aantal kinderen van Nibud-medewerkers heeft de bouwplaat inmiddels 'getest en goed bevonden'. In de pauze presenteerden de kinderen hun spaarbiggetje trots aan de prinses. Prinses Máxima nam hiervoor ruim de tijd; misschien ook wel om inspiratie op te doen voor de spaarbiggetjes die zij met haar eigen dochters gaat maken. Want Gerjoke Wilmink had de prinses inmiddels drie exemplaren van de bouwplaat overhandigd.
Directeur Nibud presenteert nieuwste onderzoek
Na de pauze presenteerde Gerjoke Wilmink de resultaten van het Nibud-onderzoek Geldzaken in de praktijk. Het belangrijkste resultaat hiervan is dat de helft van de Nederlanders onvoldoende geld achter de hand heeft. Een kwart van de Nederlanders spaart nooit en nog eens een kwart spaart alleen als er geld overblijft. De helft van de Nederlanders heeft onvoldoende geld achter de hand om tegenvallers te kunnen opvangen. Daarnaast maakt vier van de vijf Nederlanders geen overzicht van de toekomstige uitgaven en houdt een kwart van de Nederlanders nooit bij waar het geld blijft. Nog eens een kwart van de Nederlanders staat iedere maand rood en meer dan een derde heeft een (niet hypothecaire) lening. Vooral onbezorgde, impulsieve mensen die op comfort en vermaak zijn gericht en carrièregerichte mensen die luxe en status belangrijk vinden, lopen financiële risico's.
Inzichten uit de psychologie inspiratie voor Nibud
Henriëtte Prast ging in haar bijdrage in op de gedragseconomie die, zo wil het toeval, ook 30 jaar geleden voor het eerst vorm kreeg. De gedragseconomie wil het economisch gedrag van mensen verklaren, en maakt daarbij gebruik van inzichten uit de psychologie en de neurologie. Kern van het betoog van Henriëtte Prast is dat in ieder mens een planner en een doener schuilt. De planner kijkt vooruit, is rationeel en toekomstgericht. De doener is meer gericht op het hier en nu, en erg gevoelig voor allerlei verleidingen. De kunst is nu dat de planner de doener in bedwang houdt. Duidelijk mag zijn dat dat steeds lastiger wordt in een tijd waarin financiële risico's steeds meer bij de burger kome
n te liggen. Uitgaande van de inzichten uit de gedragseconomie is het 'wie-zwijgt-stemt-toe-model' zo slecht nog niet, aldus Henriëtte Prast. Daarmee zorg je er bijvoorbeeld in ieder geval voor dat iedereen spaart voor zijn pensioen. En dus dat de doener minder de ruimte krijgt om het geld nu uit te geven aan allerlei verleidingen, in plaats van het opzij te zetten voor later. Henriëtte Prast concludeerde dat het Nibud anno 2009 belangrijker is dan ooit. Haar advies is gebruik te gaan maken van inzichten uit de psychologie bij onderzoek naar en voorlichting over omgaan met geld. Een mooie uitdaging voor de toekomst van het jarige instituut!
Foto's: geert(at)cheeseworks.nl